، پدید آورنده آسمان ها و زمین است، وهرگاه فرمان چیزی را صادر کند به آن می گوید: « باش»، پس می شود.
« وَقالوا» و یهود و نصارا و مشرکان گفتند: « اتَّخَذَ اللّهُ وَلَدًا» خداوند فرزندی را برگزیده است. و آنها با این سخن چیزی را به خدا نسبت دادند که سزاوار بزرگی و عظمت او نیست، و آنها کار بی نهایت بدی را مرتکب شدند و برخود ستم ورزیدند و خداوند، بر این کارشان شکیبا است و بر آنها بردبار است، و از آنها گذشت می کند و به آنان روزی می دهد با اینکه آنها در حق او کوتاهی کردند. «سُبحَنَهُ» منزه و پاک است از هر آنچه مشرکان و ستمکاران او را بدان متصف می کنند و شایسته عظمت او نیست، پس پاک است خداوند که از همه وجود کامل است و نقصی در او راه نمی یابد.
خداوند ضمن اینکه سخنانشان را رد نمود، بر پاک و منزه بودن خویش از آنچه که وی را بدان متصف می کردند حجت و برهان اقامه کرده و می فرماید: « بَل لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ» بلکه آنچه در آسمان ها و زمین است از آن او است. یعنی همه ملک و بنده او هستند و همانند مالک در زیر دستان خود تصرف می نماید، و آنها در برابر او فرمانبردار و رام هستند. و مادامی که همه  بندگان به او نیازمندند و او از آنها بی نیاز است چگونه یکی از آنها می تواند فرزند او  باشد؟ زیرا  فرزند باید از جنس پدر باشد، چون او بخشی از آن است. و خداوند پادشاه غالب و پیروزمند است و شما زیردستان مغلوب، واو بی نیاز و شما نیازمند هستید. پس چگونه با این وصف خداوند فرزند دارد؟ و این باطل ترین و یاوه  ترین سخن است.
فرمانبرداری بر دو نوع است: فرمانبرداری عام، و آن فرمانبرداری همه مخلوقات و مطیع بودن همه آنها و پذیرش تدبیر آفریننده است . و اطاعت و فرمانبرداری خاص ، و آن انجام دادن عبادت است. پس نوع اول در این آیه آمده است، و نوع دوم در این فرموده الهی: « وَقُومُوا لِلَّهِ قَنِتِنَ » و خاضعانه برای خدا به اطاعت بایستید.
سپس فرمود: « بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ» پدیدآورنده آسمان ها و زمین است، و آنها را محکم و زیبا آفریده است بدون اینکه از قبل مانند و نمونه داشته باشند. « وَالأَرْضِ وَإِذَا قَضَى أَمْراً فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُن فَيَكُونُ» و هرگاه به امری فرمان دهد،  به آن می گوید: بشو، پس می شود و هیچ امری برای او سخت و ممتنع نیست و  فرمان او ابا نمی ورزد.وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ؛ بگو : عمل  کنيد ، خدا و پيامبرش  و مؤمنان  اعمال  شما را خواهند ديد و  شما را به  نزد داناي  نهان  و آشکارا خواهند برد و او از اعمالتان  آگاهتان   خواهد کرد.
خداوند متعال مي فرمايد:« وَقُل» و به اين منافقان بگو:« اعمَلُوا» کارهايي را که مي خواهيد، انجام دهيد و بر باطل خود مداوم باشيد و گمان نبريد که اين کارهايتان پنهان مي ماند.« فَسَيَرَى اللّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ» بلکه خداوند اعمال شما را مي بيند و همچنين پيامبر و مومنان نيز اعمال شما را مي بينند. يعني اعمالتان روشن و آشکار مي گردد. « وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ » و به سوي داناي پنهان و پيدا برگردانده مي شويد و شما را به آنچه از خوبي و بدي مي کرديد آگاه مي سازد.
اين تهديد و وعيد سختي است براي کسي که باطل و سرکشي و گمراهي و نافرماني خود را ادامه مي دهد. و احتمال دارد به اين معني باشد که شما هر زمان کار خوب يا بدي انجام دهيد خداوند از آن اطلاع دارد، و پيامبرش و بندگان مومن خود را از کارهايتان گرچه پنهاني انجام شود آگاه خواهد ساخت.وَآخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَاللّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ؛ و گروهي  ديگر به  مشيت  خداوند واگذاشته  شده  اند ، که  يا عذابشان  مي   کنديا توبه  شان  را مي  پذيرد  و خدا دانا و حکيم  است.
« وَآخَرُونَ» و کساني ديگر که به جنگ نرفته اند، « مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ» به حکم و فرمان خدا واگذار شده اند، يا آنان را عذاب مي دهد و يا توبه شان را مي پذيرد. در اين آيه کساني که در جنگ شرکت نکرده اند به شدت مورد  تهديد واقع شده و بر توبه و پشيمان شدن تحريک شده اند. « وَاللّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ» و خداوند دانا به احوال و نيات بندگان مي باشد و با حکمت است و هرچيزي را در جايش قرار مي دهد، پس اگر حکمت او مقتضي آن بود که گناهانشان را ببخشايد و تو به شان را قبول کند، اين کار را مي کند، و اگر حکمت او اقتضا نمايد که آنان را خوار بگرداند و بر توبه  کردن توفيقشان ندهد چنين خواهد کرد.وَالَّذِينَ اتَّخَذُواْ مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَإِرْصَادًا لِّمَنْ حَارَبَ اللّهَ وَرَسُولَهُ مِن قَبْلُ وَلَيَحْلِفَنَّ إِنْ أَرَدْنَا إِلاَّ الْحُسْنَى وَاللّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ ؛ خدا شهادت  مي  دهد : آنهايي  که  مسجدي  مي  سازند تا به  مؤمنان  زيان ، رسانندو ميانشان  کفر و تفرقه  اندازند و تا براي  کساني  که  مي  خواهند با  خدا و پيامبرش  جنگ  کنند کمينگاهي  باشد ، آنگاه  سوگند مي  خورند که  ما  را قصدي  جز نيکوکاري  نبوده  است  ، دروغ  مي  گويند.
لاَ تَقُمْ فِيهِ أَبَدًا لَّمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ ؛ هرگز در آن  مسجد نماز مگزار  مسجدي  که  از روز نخست  بر پرهيزگاري ، بنيان شده  شايسته  تر است  که  در آنجا نماز کني   در آنجا مرداني  هستند که   دوست  دارند پاکيزه  باشند ، زيرا خدا پاکيزگان  را دوست  دارد.
أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللّهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَم مَّنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَىَ شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللّهُ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ؛ آيا کسي  که  بنيان  مسجد را بر ترس  از خدا و خشنودي  او نهاده  بهتر است   ،يا آن  کسي  که  بنيان  مسجد را بر کناره  سيلگاهي  که  آب  زير آن  را شسته   باشد نهاده  است  تا با او در آتش  جهنم  سرنگون  گردد ? و خدا مردم  ستمگر  را هدايت  نمي  کند.
لاَ يَزَالُ بُنْيَانُهُمُ الَّذِي بَنَوْاْ رِيبَةً فِي قُلُوبِهِمْ إِلاَّ أَن تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ وَاللّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ؛ آن  بنا که  بر آورده  اند همواره  مايه  تشويش  در دلشان  خواهد بود تا آن   هنگام  که  دلشان  پاره  پاره  گردد  و خداوند دانا و حکيم  است.
مردماني از منافقان قبا مسجدي در کنار مسجد قبا ساختند و منظورشان از ساختن آن زيان وارد کردن به مومنان و اختلاف اند