 اند که به بالاترين خواسته ها و کامل ترين آمال خويش دست مي يابند. و اينان رستگارانند.
« أَعَدَّ اللّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ» خداوند براي آنان باغهايي آماده نموده است که جويبارها از زير کاخها و درختان آن روان است، و در آن جاودانه مي مانند. اين است کاميابي بزرگ، پس هلاک باد کسي که به آنچه ايشان بدان مشتاقند مشتاق نيست و دين و دنيا و آخرتش را به تباهي کشانده است. و اين مانند فرموده الهي است که مي فرمايد:« قُل ءَامِنُوا بِهِ أَولَا تُومِنُوا إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الِعلمَ مِن قَبلِهِ إِذا يتلَي عَلَيهمِ يحزِوُّنَ لِلأَذقِانِ سُجَّدَاَ» بگو: « به آن قرآن ايمان بياوريد يا ايمان نياوريد فرق نمي کند، بي گمان کساني که پيش از آن بديشان علم داده شده است هنگامي که قرآن بر آنها خوانده شود به سجده مي افتند.» و نيز فرموده الهي:« فَإِن يکفُر بِهَا هَوُلاءِ فَقَد وَکَّلنَا بِهَا قَومَاَ لَّيسُوا بِهَا بِکَفِرينَ» پس اگر ايشان به آن کفر ورزيدند ما گروهي را بر آن گماشته ايم که به آن کافر نيستند.وَجَاء الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَقَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُواْ اللّهَ وَرَسُولَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ؛ گروهي  از عربهاي  باديه  نشين  آمدند و عذر آوردند تا آنها را رخصت  دهند، که  به  جنگ  نروند و آنهايي  که  به  خدا و پيامبرش  دروغ  گفته  بودند ، در  خانه  نشستند  زودا که  به  کافرانشان  عذابي  دردآور خواهد رسيد.
لَّيْسَ عَلَى الضُّعَفَاء وَلاَ عَلَى الْمَرْضَى وَلاَ عَلَى الَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُواْ لِلّهِ وَرَسُولِهِ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ؛ بر ناتوانان  و بيماران  و آنان  که  هزينه  خويش  نمي  يابند ، هر گاه  در  عمل براي  خدا و پيامبرش  اخلاص  ورزند گناهي  نيست  اگر به  جنگ  نيايند ،  که  بر نيکوکاران  هيچ  گونه  عتابي  نيست  و خدا آمرزنده  و مهربان  است.
وَلاَ عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لاَ أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّواْ وَّأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا أَلاَّ يَجِدُواْ مَا يُنفِقُونَ ؛ و نيز بر آنان  که  نزد تو آمدند تا ساز و برگ  نبردشان  دهي  و تو گفتي ، که ساز و برگي  ندارم  و آنها براي  خرج  کردن  هيچ  نيافتند و اشک  ريزان  و محزون بازگشتند ، گناهي  نيست.
إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ وَهُمْ أَغْنِيَاء رَضُواْ بِأَن يَكُونُواْ مَعَ الْخَوَالِفِ وَطَبَعَ اللّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ؛ خشم  و عذاب  خدا بر کساني  است  که  در عين  توانگري  از تو رخصت  مي   خواهندو بدان  خشنودند که  با خانه  نشينان  در خانه  بمانند  خدا دلهايشان   را مهربر نهاده  است  که  نمي  دانند.
خداوند متعال مي فرمايد:« وَجَاء الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ» برخي از باديه نشينان که سستي کردند و از رفتن به جهاد کوتاهي ورزيدند، آمدند تا به آنها اجازه داده شود که به جهاد نروند، و به خاطر پُر رويي و بي حيايي اشان از عذر خواستن خود باکي نداشتند و به سبب ضعيف بودن ايمانشان اين کار را انجام دادند. اما کساني از آنان که با خدا و پيامبرش دروغ گفتند در خانه هايشان نشستند و حتي معذرت خواهي نکردند. و احتمال دارد که « الْمُعَذِّرُونَ» به معني کساني باشد که در حقيقت عذر داشتند و پيش پيامبر (ص) آمدند تا آنها را معذور بدارد، و عادت پيامبر چنين بود هرکس را که عذري داشت معذور مي شود.
« وَقَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُواْ اللّهَ وَرَسُولَهُ»  و کساني را مورد تهديد قرار داد که در ادعاي داشتن ايمان که مقتضي بيرون رفتن براي جهاد است به خدا و پيامبرش دروغ گفتند، در خانه نشستند، و نه براي عذرخواهي و نه براي جهاد بيرون نرفتند. سپس آنان را تهديد کرد و فرمود:« سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ» به  کافرانشان در دنيا و آخرت عذابي دردناک خواهد رسيد .
پس از آنکه از عذرآورندگان سخن به ميان آورد، و آنها را به دو گروه تقسيم کرد؛ گروهي که در شريعت معذور شمرده مي شوند، و گروهي که معذور قرار نمي گيرند، فرمود:« لَّيْسَ عَلَى الضُّعَفَاء» بر ناتوانان که ناتواني جسمي و بينايي و قدرت بيرون رفتن براي پيکار را ندارند، گناهي نيست. « وَلاَ عَلَى الْمَرْضَى» و بر بيماران نيز گناهي نيست . و اين تمام انواع بيماريها را شامل مي شود، بيماريي که فرد مبتلا به آن  توانايي حرکت و جهاد را ندارد، از قبيل لنگي و کوري و بيماري سينه پهلو و فلج و غيره . « وَلاَ عَلَى الَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ» نيز برکساني که چيزي ندارند که آن را صرف جهاد کنند گناهي نيست. يعني توشه و وسيله سواري ندارند که در سفر آنها را به جايي برساند.
پس بر آنان گناهي نيست به شرطي که براي خدا و پيامبرش اخلاص داشته باشند ، به اين صورت که داراي ايماني راستين باشند، و نيت و اراده آنان چنين باشد که اگر توانستند به جهاد بروند. و آنچه را که در توانايي دارند از قبيل تشويق و تحريک ديگران براي جهاد انجام دهند.
« مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ» و بر مومنان نيکوکار ايرادي نيست، زيرا آنان با نيکوکاري و اداي حقوق خدا و حقوق بندگان خدا سرزنش را از خود دور کرده اند، و وقتي بنده آنچه را که در توان دارد به خوبي انجام دهد مسئوليت از گردنش ساقط مي شود.
و از اين آيه يک قاعده به دست مي آيد، و آن اين است که هرکس به شخص ديگري کمک جسمي يا مالي کرد سپس اين عمل نيک او سبب نقصان يا ضايع شدن چيزي شد، او ضامن آن نيست ، چون نيکوکار است و بر نيکوکاراني که به هنگام نيکوکاري خود  موجب نقصان يا تباهي چيزي مي شوند مسئوليت و سرزنشي نمي باشد. همانطور که دلالت مي نمايد بر غير از نيکوکار و آن بدکار و متجاوز مي باشد غرامت واجب است. « وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» و خداوند آمرزنده و مهربان است و از روي آمرزش و رحمت و مهرباني اش از ناتوانان در مي گذرد، و آنان را به خاطر تصميم قطعي شان پاداش کساني عطا مي کند که توانايي انجام کار را دارند.
« وَلاَ عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ» و همچنين ايراد و گناهي نيست بر کساني که پيش تو آمدند تا آنان را بر مرکبي سوار کني تا به سوي جهاد حرکت کنند، اما از قضا چيزي نزد  تو نيافتند، « قُلتَ» و تو با عرض معذرت به آنان گفتي:« لاَ أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّواْ وَّأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا أَلاَّ يَجِدُواْ مَا يُنفِقُونَ » چيزي نمي يابم که شما را بر آن سوار کنم و ايشان برگشتند در حالي که به خاطر آنکه چيزي را نمي يافتند صرف جهاد کنند از چشمانشان اندک سرازير بود. آن