دن فضل و  احسان خدا است. پس خداوند اعتراض فاسدشان را رد نمود و خبر داد که آنان شايسته برخورداري از هيچ نوع خير و خوبي نيستند، آنان هيچ خصلت خوبي ندارند که از بندگان صالح خدا محسوب شوند، تا چه رسد به اينکه پيامبر باشند. پس فرمود:« اللّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ» خداوند بهتر مي داند که رسالت خويش را به عهده کسي بگذارد که صلاحيت دارد، و مسئوليت آن را به دوش مي کشد، و او بههر اخلاق زيبايي متصف، و از هر زشتي پاک است ، و خداوند بر اساس حکمت خويش هر صفت والا و برتري را به او بخشيده است.
و هرکس که چنين نباشد خداوند برترين و بهترين بخشش خود را به او واگذار نمي کند، چرا که لياقت آن را ندارد، و  اهل آن نيست. و اين آيه دليلي بر کمال حکمت خداوند متعال است، چون او گرچه مهربان و داراي بخشش گسترده و نيکي و احسان فراوان است، اما با حکمت است و بخشش خود را جز به اهل آن نمي دهد. سپس خداوند مجرمان را تهديد کرد و فرمود:« سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُواْ صَغَارٌ عِندَ اللّهِ» به زودي از سوي خدا خواري و رسوايي به مجرمان خواهد رسيد. يعني دچار اهانت و ذلت مي شوند، و همانطور که در برابر حق تکبر کردند خداوند آنها را خوار و ذليل مي گرداند.« وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُواْ يَمْكُرُونَ» وعذاب سختي به سبب نيرنگي که مي کردند بدانان مي رسد. يعني عذابي که به آنها مي رسد به سبب نيرنگشان  است، و ستمي از جانب خداوند متعال بر آنها نيست.فَمَن يُرِدِ اللّهُ أَن يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلإِسْلاَمِ وَمَن يُرِدْ أَن يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاء كَذَلِكَ يَجْعَلُ اللّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ ؛ هر کس  را که  خدا خواهد که  هدايت  کند دلش  را براي  اسلام  مي  گشايد ، و  هر، کس  را که  خواهد گمراه  کند قلبش  را چنان  فرو مي  بندد که  گويي  مي   خواهدکه  به  آسمان  فرا رود  بدين  سان  خدا به  آنهايي  که  ايمان  نمي  آورند  پليدي مي  نهد.
خداوند متعال در حالي که علايم و نشانه هاي خوشبختي و هدايت، و بدبختي و گمراهي را براي بندگانش بيان مي دارد، مي فرمايد: هرکس سينه اش براي پذيرش اسلام گشاد شد، يعني سينه و درونش وسيع و باز شد، و به نور  ايمان روشن گرديد و با روشنايي يقين زنده گشت و آرامش يافت؛ خوبي را دوست داشت، و انجام دادن خير و نيکي را زيبا يافت و از آن لذت برد و آن را دشوار ندانست، همانا اين نشانه آن است که خداوند او را هدايت کرده و توفيقِ در پيش گرفتن درست ترين راه را به او ارزاني نموده است. و علامت کسي که خداوند مي خواهد او را گمراه سازد اين است که سينه اش را تنگ مي گرداند. يعني آن را در نهايت تنگي قرار مي دهد، به گونه اي که در آن جايي براي ايمان و يقين يافت نمي شود، و در شبهات و شهوات فرو رفته، و خيري به او نمي رسد. و قلبش براي انجام کار خير باز نمي گردد، و سينه اش آنگونه به تنگي و تپش مي افتد که گويا به آسمانها بالا مي رود، و به زور او را به اين کار وادار مي کنند، اما راهي براي رفتن به آسمان نمي يابد.
و اين بدان سبب است که آنها ايمان ندارند. پس اين امر باعث شده است که خداوند پليدي و عذاب را بر آنها قرار دهد؛ چون آنها دروازه رحمت و نيکوکاري را به روي خود بسته اند. و اين ترازويي است که در آن ظلم و ستمي وجود ندارد ، و راهي است که تغيير نمي کند. پس همانا هرکس ببخشد، و بدهد، و از خدا بترسد، و پرهيزگاري نمايد، وآيين نيک را تصديق کند، به زودي راه آساني را در پيش پاي او مي گذاريم و آن را برايش آسان مي گردانيم. و هرکس بخل ورزد، و خود را از خدا بي نياز بداند، و آيين نيک را تکذيب کند، به زودي راه سختي را به او خواهيم نمود.وَهَـذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا قَدْ فَصَّلْنَا الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ؛ اينست  راه  راست  پروردگارت  ما آيات  را براي  مردمي  که  پند ميگيرند به تفصيل  بيان  کرده  ايم.
لَهُمْ دَارُ السَّلاَمِ عِندَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِيُّهُمْ بِمَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ؛ براي  آنها در نزد پروردگارشان  ، خانه  آرامش  است   و به  پاداش   کارهايي که ، مي  کنند ، خدا دوستشان  دارد.
« مُسْتَقِيمًا» يعني راه ميانه و راهي که انسان را به خدا و سراي کرامت مي رساند؛ راهي که احکام آن بيان گشته، و قوانين آن توضيح داده شده و خير از شر جدا گردانده شده  است. « قَدْ فَصَّلْنَا الآيَاتِ» بي گمان آيات را توضيح و تفصيل داده ايم، اما اين توضيح و بيان براي هرکسي نيست، بلکه « لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ» براي قومي است که پند مي پذيرند. آنها کساني اند که شناخت و آگاهي حاصل  کرده، و از آگاهي و دانش خود بهره برده اند، و خداوند براي آنان پاداش فراوان و زيبا تهيه نموده است، بنابراين فرمود:« لَهُمْ دَارُ السَّلاَمِ عِندَ رَبِّهِمْ» بديشان از سوي پروردگارشان دارالسلام داده مي شود. و بهشت «دارالسلام» ناميده شده است، چون از هر عيب و هر آسيب و کدورت و غم و اندوه و ديگر ناگواري ها، سالم و پاک است. آنچه از اين مطلب لازم مي آيد اين  است که نعمت هاي آن از بهترين کيفيت برخوردار مي باشند؛ طوري که توصيف کنندگان نمي توانند آن را توصيف کنند، و آرزو کنندگان هيچ نعمت روحي و قلبي و بدني بهتر و برتر از آن را آرزو نمي کنند. و براي آنها در بهشت هر آن چيزي است که دل مي خواهد و چشم از ديدن آن لذت مي برد، و آنها براي هميشه در آن جا باقي مي مانند.
« وَهُوَ وَلِيُّهُمْ» و  او ياورشان است، و به تدبير امور و تربيت آنها مي پردازد، و در همه کارهايشان نسبت به آنها مهربان است، و آنان را بر طاعت و عبادتش ياري مي نمايد، و اسباب و راههاي رسيدن به محبت خويش را براي آنها آسان و هموار مي کند. و خداوند آنها را به سبب  اعمال و کارهاي شايسته شان و آنچه که پيشاپيش  فرستاده اند و هدفشان از آن خشنودي مولايشان بوده  است، به دوستي گرفته، و ياور آنها شده  است. به خلاف کسي که از سرور و نفس خود پيروي کرده است. زيرا شيطان را بر او مسلط گردانده و ياور او شده، و او را به دوستي گرفته و دين و دنيايش را خراب و فاسد کرده  است.وَيَوْمَ يِحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُم مِّنَ الإِنسِ وَقَالَ أَوْلِيَآؤُهُم مِّنَ الإِنسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِيَ أَجَّلْتَ لَنَا قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلاَّ مَا شَاء اللّهُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَليمٌ ؛ و روزي  که  همگان  را گرد آورد و گويد : اي  گروه  جنيان  ، شما بسياري  از  آدميان  را پيرو خويش  ساختيد  يارانشان  از ميان  آدميان  گويند : اي   پروردگار ما ، ما از يکديگر بهره  مند مي  شديم  و به  پايان  زماني  که  براي   زيستن  ماقرار داده  بودي  رسيديم   گويد : جايگاه  شما آتش  است  ، جاودانه   در آنجاخواهيد بود ، مگر آنچه  خدا بخواهد  هر آينه  پروردگار تو حکيم  و  داناست