 نمي تواند نعمت هايش را بشمارد و او را بر آنها ستايش کند و حق مطلب را ادا نمايد، بلکه خداوند آن گونه است که خويشتن را ستوده است. و پاک و بلند مرتبه است خدايي که بندگان از بخشش و احسان او يک لحظه هم دور نيستند، بلکه دوام و قوامشان جز با بخشش و احسان او ممکن نمي باشد. و خداوند زشت و خوار بگرداند کسي را که به سبب ناداني اش خود را از پروردگارش بي نياز مي داند و به ا و چيزهايي نسبت مي دهد که شايسته شکوه و عظمت او نيست. و اگر با يهوديان و امثال آنها به خاطر برخي از سخنان ناروايشان برخورد نمايد، در دنيا هلاک و تباه و بدبخت مي شوند. آنها اين سخنان را بر زبان مي آورند ، ولي پروردگار متعال بردباري مي نمايد و از آنها چشم پوشي مي  کند و آنان را مهلت داده و تباه و هلاک نمي سازد.
« وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم مَّا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا» و آنچه از جانب پروردگارت بر تو نازل شده، بر کفر و سرکشي بسياري از آنان مي افزايد. و اين بزرگترين سزا و عقوبت براي بندگاني است که قرآن به گمراهي و کفر و سرکشي آنان بيافزايد، قرآني که حيات قلب، و سعادت دنيا و آخرت ، و رستگاري هر دو جهان در آن نهفته است، و بزرگترين احساني است که خداوند بر بندگانش منت نهاده و مي بايست به سرعت آن را بپذيرند، و در برابر خدا تسليم شوند، و شکر خدا را به خاطر آن بجاي آورند. اما از بس که بدبخت و سرگردان هستند چنين قرآني به گمراهي و کفر و سرکشي آنان مي افزايد. واقعا به بزرگترين سزا گرفتار آمده اند. و اين به سبب اعراض و روي گرداني آنان از قرآن، و رد کردن آن، و مخالفت با آن و طرح شبهات باطل است.
« وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاء إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ» و در ميان آنها تا روز قيامت دشمني و کينه توزي افکنده ايم. پس آنان با يکديگر محبت نمي ورزند و يکديگر را ياري نمي کنند و بر حالتي که بر نفع آنهاست متحد نمي شوند، بلکه همواره در دلهايشان نسبت به يکديگر متنفرند، و در کارهايشان با يکديگر دشمني مي ورزند، و تا روز قيامت چنين اند. « كُلَّمَا أَوْقَدُواْ نَارًا لِّلْحَرْبِ» هرگاه آتش جنگ را برافروزند تا با آن عليه اسلام و مسلمين دسيسه کنند و دشمني خويش را اظهار نمايند، و تمام توان و تلاش خود را در اين زمينه مصروف دارند، « أَطْفَأَهَا اللّهُ» خداوند آن را خاموش مي کند؛ آنان را خوار و رسوا مي گرداند و لشکريانشان را متفرق مي نمايد و مسلمانان را بر آنان پيروز مي گرداند. « وَيَسْعَوْنَ فِي الأَرْضِ فَسَادًا» و آنان تلاش مي کنند با  ارتکاب گناهان و دعوت کردن مردم به سوي دين باطلشان و جلوگيري از وارد شدن آنان به اسلام، در روي زمين فساد کنند. « وَاللّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ» و خداوند فسادکنندگان را دوست ندارد، بلکه به شدت از آنان متنفر است و آنان را به خاطر کارشان مجازات خواهد کرد.
سپس خداوند متعال فرمود:«  وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ آمَنُواْ وَاتَّقَوْاْ لَكَفَّرْنَا عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلأدْخَلْنَاهُمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ» و اگر اهل کتاب ايمان بياورند و پرهيزگاري را پيشه کنند، بديهايشان را از آنان دور مي کنيم و آنان را وارد باغ هاي بهشت مي سازيم. اين از بخشش و بزرگواري خداوند است، زيرا پس از آنکه زشتي هاي اهل کتاب و عيب ها و سخنان باطلشان را بيان کرد، آنها را به توبه فرا خواند و فرمود: اگر به خداوند و فرشتگانش و همه کتابها و پيامبرانش ايمان بياورند و از گناهان بپرهيزند، گناهانشان را هر اندازه که فراوان باشد عفو خواهد کرد، و آنها را وارد باغ هاي بهشت مي نمايد که در آن هر چه نفس انسان بخواهد و چشم از آن لذت ببرد وجود دارد.
« وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُواْ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَيهِم مِّن رَّبِّهِمْ» و اگر آنها به دستورات تورات و انجيل و آنچه از جانب پروردگارشان بر آنها نازل شده است عمل مي کردند، و آن گونه که خداوند آنان را بر  اين کار تشويق و تحريک نموده است آن را در پيش مي گرفتند. و از جمله برپاداشتن تورات و انجيل اين است که به محمد (ص) و قرآن ايمان بياورند ، زيرا تورات و انجيل آنان را فرا خواند تا به نبوت محمد (ص) و به قرآن ايمان بياورند. پس اگر آنها اين نعمت بزرگ را که خداوند بر آنها ناز ل نموده، برپا دارند، به خاطر آنها و به خاطر توجه به آنها « لأكَلُواْ مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِم» از بالاي سرشان و از زير پاهاشان روزي خواهند خورد. يعني خدا دروازه روزي خود را به روي آنها مي گشايد: آسمان بر آنها مي بارد و زمين براي آنان گياه مي روياند. همانطور که  خداوند متعال فرموده است:« وَلَو أَنَّ القُرَي ءَامَنُوا وَاتَّقَوا لَفَتَحنَا عَلَيهِم بَرَکَتِ مّنِ السَّماءِ وَالأَرضِ» و اگر اهل آبادي ها ايمان مي آوردند و تقوا پيشه مي کردند برکت هاي آسمان و زمين را بر آنان مي گشوديم.
« مِّنهُم» از ميان اهل کتاب، « أُمَّةٌ مُّقْتَصِدَةٌ» گروهي ميانه رو و معتدل هستند و به تورات و انجيل عمل مي  کنند، اما عمل کردن آنها به تورات و انجيل با قوت و نشاط نيست، « وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ سَاء مَا يَعْمَلُونَ» و بسياري از آنان بدترين کارها را انجام مي دهند، و به ندرت در ميان آنان افرادي يافت مي شود که در کار خير بر يکديگر سبقت بگيرند.وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَواْ مِنكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُواْ قِرَدَةً خَاسِئِينَ ، و البته کسانی را از خودتان که روز شنبه تجاوز کردند خوب شناختید، پس ما به آنها گفتیم: « بوزینگان خوار باشید».
فَجَعَلْنَاهَا نَكَالاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِين ، پس آن را عبرتی برای حاضران و آیندگان و پندی برای پرهیزگاران  قرار دادیم.
« وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَواْ مِنكُمْ فِي السَّبْتِ» و کسانی از شما را که در روز شنبه تجاوز کردند خوب می شناسید. آنها کسانی هستند که خداوند داستانشان را در سوره اعراف به طور مفصل بیان کرده و می فرماید: « وَسئَلهُم عَنِ القَریِةَ الَّتِی کَانَت حَاضِرَةَ البَحرِ إِذ یَعدُونَ فِی الَّستِ » و بپرس آنها را از شهری که نزدیک دریا بود، هنگامی که آنها در روز شنبه تجاوز می کردند. پس این گناه بزرگ باعث شد تا خداوند بر آنها خشم گیرد و آنها را « قِرَدَةً خَاسِئِينَ» بوزینگانی خوار و ذلیل قرار دهد.
خداوند این عقوبت را مایه عبرت کسانی قرار داد که در آن عصر زندگی می کردند: « نَكَالاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا» یعنی امت هایی که حاضر بودند و کسانی که در زمان آنها بسر می بردند و خبر آنها به ایشان رسید. « وَمَا خَلفَها» و کسانی که بعد از آنان آمدند، پس بر بندگان خداوند حجت اقامه گردید تا از نافرمانی باز آیند، اما جز پرهیزگاران از آیات خدا بهره نمی برند.يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِ