 اين کار بر خدا مخفي مي ماند و آن را نمي داند و آن را براي بندگانش آشکار مي سازد، حال آنکه خداوند فريب دهنده ي آنان است. پس برخورداري از چنين حالتي و ادامه دادن آن به مثابه ي گول زدن خودشان است. و چه فريب خورده است کسي که تلاشي را انجام دهد اما سرانجام به خواري و ذلت و محروميت دچار گردد! و اين کار بر بي خردي چنين شخصي دلالت مي نمايد، زيرا او گناه را انجام مي دهد ولي آن را نيکو مي بيند و عين خردمندي و هوشياري مي پندارد. خدايا! جهالت و خواري چه بلاي بزرگي است! 
از جمله مواردي که خداوند مي خواهد آنان را در قيامت فريب دهد اين است :« يومَ يقُولُ المُنَفِقُونَ وَالمُنَفِقَتُ لِلَّذينَ ءَامَنُوا انظُرُونَا نَقتَبِس مِن نُّورِکُم قِيلَ ارجِعُوا وَزآءَکُم فَالتَمِسُوا نُورَاَ فَضُربَ بَينَهُم بِسُورِ لَّهُ بَابُ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحمَةُ وَظَهرِهُ مِن قِبَلهِ العَذَابُ ، ينَادُونَهمُ أَلَم نَکُن مَّعَکُم» روزي که زنان و مردان منافق به مومنان مي گويند:« به ما بنگريد، تا از روشنايي و نورتان براي خود اندکي برگيريم» ، به آنان گفته مي شود:« به پشت سرتان برگرديد، و نوري را بجوئيد.» پس آنگاه ميان آنها و مومنان ديواري زده مي شود که دروازه ي دارد؛ داخلش رحمت و ظاهرش عذاب است، منافقان آنان را صدا مي زنند:« آيا ما با شما نبوديم»؟
از جمله صفتهاي منافقان اين است که « وَإِذَا قَامُواْ إِلَى الصَّلاَةِ» هرگاه به نماز مي ايستند، که بزرگترين عبادت عملي است، « قَامُواْ كُسَالَى» با سستي و تنبلي به نماز مي ايستند، و آن را بر خود سخت و دشوار مي بينند، و در انجام آن احساس خستگي و رنج مي کنند. تنبلي و سستي آنان بدان خاطر است که دلهايشان به نماز علاقه ندارد، و اگر دلهاي آنان از علاقه به خدا و آنچه نزد خداست، و از ايمان تهي نبود، تنبلي و سستي به آنان روي نمي آورد.
« يُرَآؤُونَ النَّاسَ» باطن و اندرون رياکارانه ي دارند، و فقط به خاطر «ريا» کاري را انجام مي دهند، و هدفشان از انجام اعمال اين است که مردم آنها را ببينند و آنها را  احترام کنند. آنها اعمال را مخلصانه براي خدا انجام نمي دهند. بنابراين « لاَ يَذْكُرُونَ اللّهَ إِلاَّ قَلِيلاً » خدا را جز اندکي ياد نمي کنند، زيرا دلهايشان سرشار از ريا است، و جز مومني که قلبش سرشار از محبت خداست، و شکوه و عظمت الهي تمامي دلش را فرا گرفته است نمي تواند خدا را ياد کند و بر آن پايدار باشد.
« مُّذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَلِكَ لاَ إِلَى هَـؤُلاء وَلاَ إِلَى هَـؤُلاء» ميان مومنان و کافران سرگشته و حيرانند، پس ظاهر و باطنشان، همزمان نه با مومنان است و نه با مشرکان، چرا که در باطن با کافران هستند و در ظاهر با مومنان، و اين بزرگترين حد گمراهي است. بنابراين فرمود: « وَمَن يُضْلِلِ اللّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُ سَبِيلا» و خدا هرکس را که گمراه کند راهي براي هدايتش، و وسيله اي براي رهايي اش از گمراهي نخواهي يافت، زيرا در رحمت به روي او بسته شده، و عذاب  او را فرا گرفته است.
بيان اين صفات مذموم و زشت بر اين دلالت مي نمايدکه مومنان  به ضد آن يعني به راستگويي و اخلاصِ در ظاهر و باطن متصف هستند، و در نماز و عبادات و ذکر خدا با نشاط و سرِحال مي باشند و خداوند آنها را هدايت نموده و به در پيش گرفتن راه راست موفق مي گرداند. پس فرد خردمند بايد اين دو مسير را بر خود عرضه نمايد، و هرکدام را که برايش بهتر است برگزيند.يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاء مِن دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَتُرِيدُونَ أَن تَجْعَلُواْ لِلّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا مُّبِينًا ؛ اي  کساني  که  ايمان  آورده  ايد ، به  جاي  مؤمنان  کافران  را به  دوستي  مگيريد آيا کاري  مي  کنيد که  براي  خدا به  زيان  خود حجتي  آشکار پديد آريد  ?
خداوند متعال بيان داشت که يکي از صفتهاي منافقان اين است که کافران را به جاي مومنان به دوستي مي گيرند، پس بندگان مومنش را برحذر داشت از اينکه در اين صفت به منافقان شباهت پيدا کنند، زيرا دوستي با  کافران سبب مي شود، « أَن تَجْعَلُواْ لِلّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا مُّبِينًا» تا دليل روشني به دست خدا بدهيد که شما را عذاب بدهد. خداوند ما را از دوستي با کافران برحذر داشته و ما را از مفاسدي که دوستي با آنان در بر دارد آگاه نموده است. پس ،دوستي با کافران باعث گرفتار شدن به عذاب الهي است. و اين آيه مبين آن است که خداوند هيچ کسي را قبل از اينکه حجت و دليل بر او اقامه شود  عذاب نمي دهد. نيز در اين آيه مسلمانان از ارتکاب گناه برحذر داشته شده اند، زيرا کسي که گناه انجام مي دهد، دليل آشکاري عليه خود اقامه مي کند.إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَن تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرًا ؛ هر آينه  منافقان  در فروترين  طبقات  آتش  هستند و هرگز برايشان  ياوري ، نمي يابي.
إِلاَّ الَّذِينَ تَابُواْ وَأَصْلَحُواْ وَاعْتَصَمُواْ بِاللّهِ وَأَخْلَصُواْ دِينَهُمْ لِلّهِ فَأُوْلَـئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا ؛ مگر آنان  که  توبه  کرده  اند و از تباهي  باز آمده  اند و به  خدا توسل   جسته اند و براي  خدا از روي  اخلاص  به  دين  گرويده  اند  اينان  در زمره  مؤمنانندو خدا به  مؤمنان  اجري  عظيم  خواهد داد.
مَّا يَفْعَلُ اللّهُ بِعَذَابِكُمْ إِن شَكَرْتُمْ وَآمَنتُمْ وَكَانَ اللّهُ شَاكِرًا عَلِيمًا؛ چرا خدا شما را عذاب  کند اگر سپاسگزار باشيد و ايمان  آوريد ? در حالي   که  شکر پذير و داناست.
خداوند از سرانجام منافقان خبر داده و بيان مي کند که آنها در اعماق جهنم و در پايين ترين طبقات عذاب و بدترين حالت هاي آن قرار دارند. پس آنها پايين تر از کافران بسر مي برند، زيرا آنان در کفر ورزيدن مشارکت داشتند، و اضافه بر اين، با مومنان از راه مکر و فريب و دشمني در آمدند و در اين کار شگردهاي عجيب و غريبي بکار بردند که کمتر کسي از نيات پليد آنان اطلاع حاصل مي کرد. آنان طوري عمل مي کردند که احکام اسلام بر آنها جاري گردد، و خود را مستحق چيزهايي قرار مي دادند که مستحق آن نبودند. پس با اين کار سزاوار سخت ترين عذاب گرديدند.
آنها هيچ نجات دهنده و ياوري نخواهند داشت که بخشي از عذاب را از آنان دور نمايد. و اين حکم شامل حال هر منافقي است.
« إِلاَّ الَّذِينَ تَابُواْ» مگر کساني که خداوند به آنان توفيق داده که از گناهانشان توبه کنند. « وَأَصْلَحُواْ» و ظاهر و باطن خود را اصلاح کرده اند. « وَاعْتَصَمُواْ بِاللّهِ» و به دين خدا چنگ زده، و براي جلب منافع و دور کردن زيان از خود به او پناه برده اند. « وَأَخْلَصُواْ دِينَهُمْ لِلّهِ» و دينشان را که اسلام و ايمان و احسان است براي خدا خالص نموده اند.
پس هدف آنان از اعمال ظاهري و باطني جلب رضاي خدا بوده و از ريا و نفاق سالم مانده اند. 
و هرکس که به اين صفات متصف باشد، « ف