م سخن بد را بر زبان مي آورند، و هم به آن خوشحال مي شوند و هم دوست دارند به واسطه کار خوبي که انجام نداده اند مورد ستايش قرار گيرند. « فَلاَ تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِّنَ الْعَذَابِ» گمان مبر که آنها از عذاب نجات يابند بلکه آنان سزاوار شديدترين عذاب اند و به سوي آن بر مي گردند.
 بنابراين فرمود: « وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ » و براي آنان عذابي دردناک است . و اهل کتاب در اين آيه  کريمه داخل هستند که به علم و يقين خود شاد بودند، و از پيامبر فرمان نبردند، و بر اين گمان بردند که در کردار و گفتار خود بر حق هستند. و همچنين هرکس که بدعت قولي يا عملي ايجاد کند، و به آن شادمان باشد، و مردم را به سوي آن دعوت نمايد، و گمان بَرَد که برحق است و ديگران بر باطل اند، در اين آيه داخل است. 
و مفهوم آيه دلالت مي نمايد که هرکس دوست داشته باشد در مقابل کار خوبي که انجام داده، و به خاطر اينکه از حق پيروي کرده است مورد ستايش قرار گيرد، و هدفش ريا و شهرت طلبي نباشد، اين عمل مذموم و ناپسند نيست، بلکه از کارهايي مطلوبي است که خداوند نيکوکارانِ در کردار و گفتار را بر آن پاداش مي  دهد.
و خداوند بندگان خاص خود را بر اين پاداش مي دهد، چرا که خود، آن را از خدا خواسته اند. همانطور که ابراهيم عليه السلام فرمود: « وَاجعَل لِِي لِسَانَ صِدقِ فِي الأَخرِينَ » و براي من در ميان آيندگان آوازه نيکو بگذار.
و فرمود: « سَلَمُ عَلَي نَُوحِ فِي العَلَمينَ، إِنَّا کَذَلِکَ نَجزَي المُحسِنِينَ» سلام بر نوح باد در ميان جهانيان، همانا ما اين چنين نيکوکاران را پاداش مي دهيم. و بندگان خداوند رحمان گفته اند: « وَاجعَلنَا لِلمُتَّقِينَ إِمَاماً» بار خدايا! ما را پيشواي پرهيزگاران بگردان. و اين از نعمت هاي باري متعال بر بندگانش و از منّت هاي او بر آنهاست که جاي تشکر و قدرداني دارد.وَلِلّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاللّهُ عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ؛ از آن  خداست  فرمانروايي  آسمانها و زمين  و خدا بر هر چيزي  تواناست.
او مالک آسمانها و زمين و آنچه در آسمانها و زمين است، مي باشد، و خداوند با کمال قدرت و صنعتگري شگفت انگيز خود در آنها تصرف مي نمايد، پس هيچ کس چيزي را از او منع نمي کند و هيچ چيزي او را ناتوان نمي سازد.إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لِّأُوْلِي الألْبَابِ؛ هر آينه  در آفرينش  آسمانها و زمين  و آمد و شد شب  و روز ، خردمندان  راعبرتهاست .
الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلاً سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ؛ آنان  که  خدا را ايستاده  و نشسته  و به  پهلو خفته  ، ياد مي  کنند و در  آفرينش  آسمانها و زمين  مي  انديشند : اي  پروردگار ما ، اين  جهان  را به   بيهوده نيافريده  اي  ، تو منزهي  ، ما را از عذاب  آتش  بازدار.
رَبَّنَا إِنَّكَ مَن تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ ؛ اي  پروردگار ما ، هر کس  را که  به  آتش  افکني  رسوايش  کرده  اي  و  ظالمان را، هيچ  ياوري  نيست.
رَّبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلإِيمَانِ أَنْ آمِنُواْ بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الأبْرَار؛ اي  پروردگار ما ، شنيديم  که  مناديي  به  ايمان  فرا مي  خواند که  به   پروردگارتان  ايمان  بياوريد  و ما ايمان  آورديم   پس  ، اي  پروردگار ما  ، گناهان ما را بيامرز و بديهاي  ما را از ما بزداي  و ما را با نيکان   بميران.
رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدتَّنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلاَ تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لاَ تُخْلِفُ الْمِيعَادَ ؛ اي  پروردگار ما ، عطا کن  به  ما آنچه  را که  به  زبان  پيامبرانت  به  ما  وعده  داده  اي  و ما را در روز قيامت  رسوا مکن  که  تو وعده  خويش  خلاف  نمي   کني.
خداوند متعال مي فرمايد: « إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لِّأُوْلِي الألْبَابِ» ودر ضمن بندگان را به انديشيدن و فکر کردن در آفرينش آسمانها و زمين و تدبر در نشانه هاي آن برانگيخته است. و « آيات» را به « نکره» ذکر کرد، و اين بيانگر کثرت و عموميت نشانه هاست، زيرا در آسمان ها و زمين نشانه هاي عجيب و شگفت انگيزي وجود دارد، که نگاه کنندگان را حيران، و متفکران را قانع نموده و دلهاي صادقان و راستگويان را جذب مي نمايد، و عقلهاي روشن را بر کليه ي مطالب الهي آگاه مي سازد. اما براي هيچ مخلوقي ممکن نيست که تمام نشانه هايي را که در آسمانها و زمين وجود دارند، محصور و مشخص گرداند و يا بر برخي از آنها احاطه پيدا کند. و اين بيانگر عظمت و گستردگي نظام هستي و سيطره نظم بر حرکت منظومه ها بوده و بر عظمت آفريننده و بزرگي فرمانروا و فراگيري قدر او، و آفرينش متقن و شگفت انگيز و ظرافت و حکمت خداوند دلالت مي کند. منافعي که آسمانها و زمين، و رفت و آمد شب و روز براي مردم در بردارند، بيانگر گستردگي رحمت خدا و عمومِ بخشش و فراگير بودن احسان اوست، که حتما بايد شکرانه آن را بجا آورد، و شاکر آفريننده اين همه نعمات بود و در راستاي خشنودي وي تلاش کرد، و کسي ديگر را شريک او قرار نداد، چرا که نه براي خود، و نه براي کسي ديگر، نمي تواند به اندازه ذره اي کاري بکند. و  خداوند اين آيات و نشانه ها را به خردمندان و  اهل انديشه اختصاص داد، چرا که آنان از آن بهره مي برند، و با چشم عقل به آن مي نگرند نه با چشم سر.
سپس خردمندان را اين چنين توصيف نمود: « الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ» آنهايي که در همه حال خدا را ياد مي کنند، « قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ» ايستاده و نشسته و بر پهلوهايشان افتاده. اين شامل تمام انواع ذکر اعم از ذکر قولي و قلبي مي گردد، و نماز به صورت ايستاده نيز در آن داخل است، پس اگر به صورت نشسته بخواند و اگر نتوانست، آنرا به پهلو بخواند. 
« وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ» و در آفرينش آسمانها و زمين مي انديشند تا از اين طريق بر آنچه که به خاطرش آفريده شده اند استدلال نمايند. و اين بيانگر آن است که تفکر عبادت است و يکي از ويژگي هاي اولياي خدا و عارفان مي باشد. پس هرگاه در آن بيانديشند در مي يابند که خداوند آن را بيهوده نيافريده است. پس مي گويند: « رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلاً سُبْحَانَكَ» پروردگارا! اين را بيهوده نيافريده اي، پاک هستي از هر آنچه که شايست شکوه و بزرگيت نيست، آنها را به حق و براي حق آفريده اي، « فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ» و ما را از کارهاي بد مصون بدار و بر انجام کارهاي شايسته توفيق ده، تا بدين وسيله از جهنم نجات يابيم. و اين طلب ک