اني مشخص و وقتي معين.
« فَقَدَرْنَا» اين جنين را در ميان آن همه تاريکي ها سامان داديم و آن را از نطفه به خون بسته اي تبديل نموديم و خون بسته را به تکه گوشتي درآورديم تا اين که خداوند آن را به جسمي تبديل کرد و روح را در آن دميد. و کساني هستند که قبل از رسيدن به اين مراحل مي ميرند. « فَنِعْمَ الْقَادِرُونَ» و چه نيک سامان دهيم. پروردگار مي گويد که خداوند چقدر تواناست، و چه نيک سامان مي دهد! چون سامان دادن او تابع حکمتش مي باشد و قابل ستايش است.أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفَاتًا آيا زمين  را جايگاهي  نساختيم  ،
أَحْيَاء وَأَمْوَاتًا براي  زندگان  و مردگان  ?
وَجَعَلْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ شَامِخَاتٍ وَأَسْقَيْنَاكُم مَّاء فُرَاتًا در آن  کوههاي  بلند پديد آورديم  و از آبي  گوارا سيرابتان  ساختيم
وَيْلٌ يوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ در آن  روز واي  بر تکذيب  کنندگان
آيا بر شما منت نگذارده ايم و با مسخر کردن زمين براي دستيابي به منافعتان به شما انعام نکرده ايم؟! زمين را چنان ساخته ايم که همه شما را فرا مي گيرد. « أَحْيَاء وَأَمْوَاتًا» زندگان بر آن خانه مي سازند و در آن زندگي مي نمايند و مردگان در آن دفن مي شوند و زمين همه را فرا مي گيرد.
پس همان طور که خانه ها و کاخ ها از نعمت ها و منّت هاي خداوند بر بندگانش مي باشد همچنين قبرها رحمت و لطفي است در حق آن ها و آنان را از اين که جسدهايشان بيرون افتاده شود و درندگان آن را بخورند مي پوشاند.
« وَجَعَلْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ» و در آن جا کوه هاي بلند قرار داديم تا زمين محکم گردد و تکان نخورد. پس خداوند زمين را با کوه هاي محکم و بلند و طولاني و پايدار ثبات بخشيده است. « وَأَسْقَيْنَاكُم مَّاء فُرَاتًا» و به شما آبي شيرين و گوار نوشانديم. خداوند متعال مي فرمايد:« أَفَرَءَيتُمُ المَآءَ الَّذِي تَشرَبُونَ؛ ءَأَنتُم أَنزَلتُمُوهُ مِنَ المُزنِ أَم نَحنُ المُنزِلُونَ؛ لَو نَشَآءُ جَعَلنَهُ أُجَاجَاَ فَلَولَا تَشکُرُونَ» آيا آبي را که مي نوشيد ديده ايد؟
آيا شما آن را از ابرها نازل کرده ايد يا ما نازل کننده هستيم؟ اگر آن را تلخ و ناگوار قرار دهيم چکار مي کنيد؟ پس چرا سپاس نمي گزاريد! 
« وَيْلٌ يوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ» واي در آن روز به حال تکذيب کنندگان ؛ آن هايي که خداوند نعمت هاي ويژه ي خود را به آنان نماياند و به آنان اختصاص داد. اما آنان از نعمت ها را تکذيب نمودند.انطَلِقُوا إِلَى مَا كُنتُم بِهِ تُكَذِّبُونَ به  سوي  آنچه  دروغش  مي  شمرديد به  راه  افتيد
انطَلِقُوا إِلَى ظِلٍّ ذِي ثَلَاثِ شُعَبٍ به  سوي  آن  دود سه  شعبه  به  راه  افتيد ،

لَا ظَلِيلٍ وَلَا يُغْنِي مِنَ اللَّهَبِ که  نه  از آسيبتان  نگه  دارد و، نه  دفع  آن  شعله  کند :
إِنَّهَا تَرْمِي بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ و جهنم  شعله  هايي  مي  افکند هر يک  به  بلندي  کاخي  عظيم  ،
كَأَنَّهُ جِمَالَتٌ صُفْرٌ گويي  که  اشتراني  زرد گونند
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ در آن  روز واي  بر تکذيب  کنندگان
اين هلاکت و نابودي براي مجرمان تکذيب کننده آماده شده است و روز قيامت به آن ها گفته مي شود:« انطَلِقُوا إِلَى مَا كُنتُم بِهِ تُكَذِّبُونَ» برويد به سوي آنچه که آن را دروغ مي انگاشتيد. سپس اين را با آيه بعدي تفسير کرد و فرمود: برويد به سوي سايه دوزخ که به سه شاخه و قطعه تقسيم مي گردد و هر شاخه، بخشي از آتش را تشکيل مي دهد.
اين سه شاخه از آتش به نوبت به سوي بدنش نشانه مي روند و آن را مي سوزانند. « لَا ظَلِيلٍ وَلَا يُغْنِي مِنَ اللَّهَبِ» اين سايه هيچ آسايش و آرامشي ندارد و حرارت آتش را باز نمي دارد. شعله آتش از چپ و راست و از هر سو آن را احاطه کرده است . همان طور که خداوند متعال مي فرمايد:« لَهُم مِّن فَوقِهِم ظُلَلُ مِّنَ النَّارِ وَمِن تَحتِهِم ظُلَلُ» آنان از بالا سايه هايي از آتش دارند و از زير هم سايه هايي از آتش دارند.
« لَهُم مِّن جَهَنَّمَ مِهَادُ وَمِن فَوقِهِم غَواشِ وَکَذَلِکَ نَجزِي الظَّلِمينَ» آنان از جهن بستري دارند و از بالايشان بالاپوشي از دوزخ دارند و اين گونه ستمکاران را سزا مي دهيم. سپس بزرگي آتشپاره را بيان کرد که بر بزرگي و شدت و منظره وحشتناک آن دلالت مي نمايد. پس فرمود:« إِنَّهَا تَرْمِي بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ؛ كَأَنَّهُ جِمَالَتٌ صُفْرٌ» جهنم آتشپاره هايي بيرون مي اندازد که انگار کاخ هايي افراشته هستند، آتشپاره هايي که انگار شتران سياه ِ مايل به زرد هستند. و اين دلالت مي نمايد که دوزخ تاريک است و شعله و آتشپاره هايش سياه است و منظره بد و زشتي دارد ، و به شدت داغ و گرم است. از خداوند مي خواهيم که ما را از دوزخ و از کارهايي که انسان را به آن نزديک مي کند نجات دهد. 
« وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ» واي در آن روز بر تکذيب کنندگان.هَذَا يَوْمُ لَا يَنطِقُونَ اين  روزي  است  که  کس  سخن  نگويد
وَلَا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ آنها را رخصت  ندهند تا پوزش  خواهند
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ در آن  روز واي  بر تکذيب  کنندگان
هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْنَاكُمْ وَالْأَوَّلِينَ اين  روز روز فصل  است  که  شما و پيشينيانتان  را گرد مي  آوريم
فَإِن كَانَ لَكُمْ كَيْدٌ فَكِيدُونِ پس  اگر حيلتي  داريد به  کار بريد
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ در آن  روز واي  بر تکذيب  کنندگان
« هَذَا يَوْمُ لَا يَنطِقُونَ» يعني تکذيب کنندگان در اين روز سخت و دشوار از ترس و هراس سخني نمي گويند. « وَلَا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ» و معذرت خواستن و پوزش طلبيدن آن ها پذيرفته نمي گردد. « فَيومَئِذِ لَّا ينفَعُ الذَّينَ ظَلَمُوا مَعذِرَتُهُم وَلَا هُم يستَعتَبُونَ» پس امروز پوزش طلبيدن ستمگران به آنان سود نمي بخشد و از آنها خواسته نمي شود تا خداوند را خشنود گردانند.
« هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْنَاكُمْ وَالْأَوَّلِينَ» اين روزِ داوري است که شما را به پيشينيان گرد آورده ايم تا ميان شما و مردم داوري گردد. « فَإِن كَانَ لَكُمْ كَيْدٌ» پس اگر نيرنگ و چاره اي داريد و مي توانيد از گستره فرمانروايي ام بيرون رويد و از عذاب من نجات يابيد، « فَكِيدُونِ» پس چاره بيانديشيد و نيرنگ ورزيد. يعني توان و قدرتي نداريد. همان طور که خداوند متعال مي فرمايد:« يمَعشَرَ الجِنّ وَالإِنسِ إِنِ استَطَعتُم أَن تَنفُذُوا مِن أَقطارِ السَّموَاتِ وَالأَرضِ فَانفُذُوا لَا تَنفُذُونَ إِلَّا بِسُلطَنِ» اي گروه جن و انس! اگر مي توانيد از کناره هاي آسمان ها و زمين بگذريد، پس بگذريد، جز به توانايي نمي گذريد. پس در اين روز حيله ها و چاره هاي ستمگران باطل و نابود مي گردد و تسليم عذاب خدا مي شوند و دروغ و تکذيب آن ها برايشان روشن مي گردد.إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي ظِلَالٍ وَعُيُونٍ پرهيزگاران  در سايه  ها و کنار چشمه  سارانند ،
وَفَوَاكِهَ مِمَّا يَشْتَه