ر آن نيست و شکم هايشان را از هر بيماري و آلودگي پاک مي نمايد. « إِنَّ هَذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاء» اين پاداش فراوان جزاي کارهاييست که در گذشته انجام داده ايد. « وَكَانَ سَعْيُكُم مَّشْكُورًا» و تلاش و کوشش شما مورد قدرداني واقع مي شود، و در برابر تلاش کم شما خداوند نعمت  هاي بسياري به شما مي دهد.إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنزِيلًا ما قرآن  را بر تو نازل  کرديم  ، نازل  کردني  نيکو
فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا در برابر فرمان  پروردگارت  صابر باش  و از هيچ  گناهکار يا ناسپاسي   اطاعت  مکن
وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلًا و بامدادان  و شامگاهان  نام  پروردگارت  را بر زبان  بياور
وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا در پاره  اي  از شب  سجده  اش  کن  و در همه  درازناي  شب  تسبيحش  گوي.
وقتي خداوند نعمت هاي بهشت را ذکر کرد، فرمود:« إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنزِيلًا» بدون شک ما قرآن را به تدريج بر تو نازل کرده ايم و در قرآن وعده و وعيد بيان شده است و همه آنچه که بندگان نياز دارند در آن بيان شده، و در آن به اطاعت از اوامر الهي و اجراي مقررات کامل خداوندي و شکيبايي بر آن امر شده است.
بنابراين فرمود:« فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا» در برابر حکم تقديري خداوند صبر داشته باش و بر اجراي فرمان ديني او شکيبايي  کن و نبايد هيچ مانعي تو را از اجراي دستورات الهي باز دارد. و از مخالفاني که مرتکب گناه مي شوند و ناسپاسي مي کنند اطاعت مکن چون اطاعت از کافران و بزهکاران و فاسقان نافرماني از خداست، زيرا آن ها جز به آنچه هواي نفس مي خواهد فرمان نمي دهند.
و از آن جا که صبر و شکيبايي ناشي از فرمان برداري خدا و کثرت ذکراوست، خداوند به اين کار فرمان داد و  فرمود:« وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلًا» و در اول روز و آخر آن پروردگارت را ياد کن. پس نمازهاي  فرض و نفل و ذکر و تسبيح و تهليل و تکبير در اين اوقات داخل است.
« وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ» و در شب براي خدا بسيار سجده کن. يعني بسيار نماز بگزار. « وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا» و در بخش بزرگي از شب او را به پاکي ياد کن. و اين امر مطلق با آنچه قبلا بيان شد مقّيد گرديده است:« يأَيهَا المُزَّمّلُ ؛ قُمِ الَّيلَ إِلَّا قَلِيلَاَ؛ نٌِّصفَهُ أَوِ انقُص مِنهُ قَلِيلَاً ، أَو زِد عَلَيهِ» اي جامه به خود پيچيده! شب را به نماز بايست مگر اندکي ، نيمي از شب به نماز ايست يا از نيمه آن بکاه يا به آن بيفزاي.إِنَّ هَؤُلَاء يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا اينان ، اين  دنياي  زودگذر را دوست  دارند و آن  روز دشوار را پس  پشت  مي   افکنند
نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلًا ما آدميان  را آفريديم  و اعضا و مفاصلشان  را نيرومند گردانيديم  و اگر  خواهيم  ، به  جاي  آنها قومي  همانندشان  بياوريم
إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا اين  اندرزي  است   پس  هر که  خواهد ، راهي  به  سوي  پروردگار خويش   برگزيند
وَمَا تَشَاؤُونَ إِلَّا أَن يَشَاء اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا و شما جز آن  نمي  خواهيد که  خدا خواسته  باشد ، زيرا خدا دانا و حکيم  است
يُدْخِلُ مَن يَشَاء فِي رَحْمَتِهِ وَالظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا  هر کس  را که  بخواهد مشمول  رحمت  خود سازد ، و براي  ستمکاران  عذابي ، دردآور آماده  کرده  است.
« إِنَّ هَؤُلَاء يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ» کساني که تو را تکذيب مي کنند با وجود اينکه آيات براي آن ها بيان شده و تشويق شده اند و بيم داده شده اند اين آيات و تشويق ها در حق آنان سودمند واقع نگرديده بلکه همواره زندگي دنيا را دوست مي دارند و به آن دل مي بندند.
« وَيَذَرُونَ وَرَاءهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا» و براي روز دشوري که در پيش دارند عمل نمي کنند و آن را فراموش مي نمايند. و آن روز قيامت است که مقدار آن به اندازه ي پنجاه  هزار سال است. و خداوند متعال مي فرمايد:« يقُولِ الکَفِروُن َ هَذَا يومُ عَسِرُ» کافران مي گويند:« اين روزِ دشواري است». 
پس کافران انگار فقط براي زندگي دنيا و اقامت در آن آفريده شده اند. سپس بر زنده شدن آن ها پس از مرگ از يک دليل عقلي استدلال کرد و آن آفرينش نخستين است. پس فرمود:« نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ» ما آن ها را از عدم و نيستي آفريده ايم، « وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ» و آفرينش آنها را با رگ و عصب و توانايي هاي ظاهري و باطني استوار و محکم کرده ايم ، به گونه اي که بدن آن ها کامل است و هرچه بخواهند مي توانند انجام دهند. پس کسي که آن ها را به اين حالت آفريده است مي تواند آنان را پس از مردنشان براي سزا و جزا زنده کند. و کسي که در اين جهان آفرينش آن ها را به مراحل مختلفي درآورده است شايسته او نيست که آن ها را بيهوده و بي هدف رها کند بدون اين که امر و نهي شوند و پاداش و سزا ببينند. بنابراين فرمود:« وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلًا» و اگر بخواهيم ذات آنان را براي رستاخيز، باري ديگر به صورتي متفاوت ولي همانند آنها مي آفرينيم. 
« إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ» همانا اين پندي است که مومن از آن پند مي پذيرد و از ترساندن و تشويقي که در آن است بهره  مند مي شود. « فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا» و هرکس که بخواهد راهي به سوي پروردگارش در پيش گيرد. يعني راهي را در پيش بگيرد که او را به پروردگارش مي رساند. پس خداوند حق و هدايت را بيان مي نمايد سپس به انسان اختيار مي دهد تا به وسيله آن راه رهنمود گردد يا از آن گريزان شود، و اين براي اقامه حجّت است.
« لِيهلِکَ مَن هَلَکَ عَن بينَةِ وَيحيي مَن حَي عَن بَينَةِ» تا هرکس که هلاک مي گردد از روي دليل هلاک شود و هرکس که زنده مي گردد از روي دليل زنده بماند.
« وَمَا تَشَاؤُونَ إِلَّا أَن يَشَاء اللَّهُ» و شما نمي توانيد مگر اين که خدا بخواهد، چون مشيت و خواست خداوند نافذ است.« إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا» و خداوند  داناي فرزانه است و در هدايت  کردن فرد هدايت يافته و گمراه ساختن فرد گمراه حکمت دارد. 
« يُدْخِلُ مَن يَشَاء فِي رَحْمَتِهِ» هرکس را که بخواهد مورد لطف و توّجه خويش قرار مي دهد و به او  توفيق مي دهد تا از اسباب سعادت استفاده ببرد و او را به راه هاي هدايت رهنمود مي سازد. « وَالظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا  » و خداوند براي ستمکاراني که شقاوت را بر هدايت ترجيح داده اند، به جزاي ستمگري و تجاوزشان عذاب دردناکي فراهم ساخته است.
پايان تفسير سوره ي إنسان<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:1920.txt">آيه 15-1</a><a class="text" href="w:text: