ب خورده‌اند.
(وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوکَ فَوْقَ الَّذِينَ کَفَرُواْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ)
منظور از كساني كه از او پيروي كرده‌اند گروهي است كه به وي ايمان آوردند، و خداوند آنها را بر كساني كه از دينش منحرف شده بودند پيروز گرداند. و امت محمد (ص)، پيروان حقيقي عيسي خواهند بود و خداوند آنها را ياري خواهد كرد، و بر همة كافران پيروز خواهد گردانيد، و آنها را با ديني كه محمد (ص) آورده است چيره و پيروز مي‌گرداند:
(وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الْأَرْضِ)
«خداوند به كساني از شما كه ايمان آوردند و عمل صالح انجام دادند وعده داده است كه آنها را در زمين جانشين قرار خواهد داد.»
اما خداوند دادگر است، و حكمت او چنين اقتضا مي‌نمايد كه هر كس به دين وي چنگ زند و آن را ياري كند، به او پيروزي آشكاري مي‌بخشد، و هر كس كه امر و نهي خدا را ترك كند، و شريعت او را كنار نهد، و بر ارتكاب گناه و سرپيچي از اوامر جرأت پيدات كند، او را مجازات نموده و دشمنان را بر او مسلط مي‌گرداند. (وَاللّهُ عَزِيزٌ حَکِيمٌ) و خداوند چيره و با حكمت است.
(ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُکُمْ فَأَحْکُمُ بَيْنَکُمْ فِيمَا کُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ)
«سپس بازگشت شما به سوي من است، پس در ميان شما در آنچه اختلاف مي‌كرديد داوري مي‌كنم.»
سپس خداوند كاري را كه در رابطه با آنها انجام مي‌دهد، بيان كرده و مي‌فرمايد: (فَأَمَّا الَّذِينَ کَفَرُواْ) و اين سزاي كلي براي تمام پيروان اديان گذشته است كه داراي اين صفات باشند. و خداوند، سرور و خاتم پيامبران را مبعوث نمود و رسالت او همة رسالت‌ها را منسوخ كرد، و دين او تمامي اديان را باطل نمود. پس هر كس به غير از اين دين چنگ زند او از هلاك‌شوندگان خواهد بود.
(ذَلِکَ نَتْلُوهُ عَلَيْکَ مِنَ الآيَاتِ وَالذِّکْرِ الْحَکِيمِ) اين قرآن بزرگ كه اخبار مردمان نخستين و‌آخرين، و پيامبران و انبيا در آن است، يكي از نشانه‌هاي روشن خداست، و هر آنچه را بندگان به آن نياز دارند، بيان مي‌كند، و حكيم و محكم است، و اخبارش صادق و راست هستند و بهترين احكام را در بر دارد.فَكَيْفَ تَتَّقُونَ إِن كَفَرْتُمْ يَوْمًا يَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِيبًا اگر کافر باشيد ، در روزي  که  کودکان  را پير مي  گرداند چگونه  در امان   مانيد ?
السَّمَاء مُنفَطِرٌ بِهِ كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولًا در آن  روز آسمان  بشکافد و وعده  خدا به  وقوع  پيوندد.
چگونه در روز قيامت نجات خواهيد يافت، روزي خطرناک و هولناک که کودکان  را پير مي گرداند و جمادات بزرگ در آن روز از هم مي پاشند و آسمان شکافته مي گردد و ستارگان پخش و پراکنده مي شوند؟! « كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولًا» وعده خداوند به طور قطع واقع خواهد شد و هيچ مانعي براي وقوع آن نخواهد بود.إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا اين  تذکاري  است   پس  هر که  بخواهد ، راهي  به  سوي  پروردگارش  آغاز کند.
موعظه و پندي که خداوند با آن از حالت و اهوال روز قيامت خبر داد اندرزي است که پرهيزگاران از آن پند مي گيرند و مومنان باز مي آيند. « فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا» پس هرکس که مي خواهد راهي را به سوي پروردگارش در پيش بگيرد که او را به پروردگارش مي رساند و اين کار با پيروي از شريعت خدا انجام مي شود . و خداوند شريعت را کاملا روشن نموده و آن را  توضيح داده است. و اين دليلي است بر آن که خداوند متعال به بندگان اختيار و  توانايي کارهايشان را داده است. و آن گونه نيست که جبريه مي گويند:« کارهاي بندگان بدون خواست خودشان انجام مي شود.» و چنين سخني برخلاف عقل و نقل است.إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِن ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِّنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَن لَّن تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَؤُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَن سَيَكُونُ مِنكُم مَّرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنفُسِكُم مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ  پروردگار تو مي  داند که  تو و گروهي  از آنان  که  با تو هستند نزديک  به ، دوثلث  شب  و نيم  شب  و ثلث  شب  را به  نماز مي  ايستيد  و خداست  که   اندازه  شب  و روز را معين  مي  کند  و مي  داند که  شما هرگز حساب  آن  را  نتوانيد داشت   پس  توبه  شما را بپذيرفت   و هر چه  ميسر شود از قرآن   بخوانيد مي  داند چه  کساني  از شما بيمار خواهند شد ، و گروهي  ديگر به   طلب  روزي خدا به  سفر مي  روند و گروه  ديگر در راه  خدا به  جنگ  مي  روند  پس  هر چه ميسر شود از آن  بخوانيد  نماز بگزاريد و زکات  بدهيد و به  خدا  قرض  الحسنه  دهيد  و هر خيري  را که  براي  خود پيشاپيش  بفرستيد ، آن  را  نزد خدا خواهيد يافت   و آن  پاداش  بهتر است  و پاداشي  بزرگ  تر است   و از خدا آمرزش  بخواهيد ، زيرا خدا آمرزنده  و مهربان  است.
خداوند در اين سوره بيان داشت که او پيامبرش را فرمان داده تا نيمي از شب و يا يک سوم آن و يا دو سوم آن را به نماز بايستد. و اصل بر اين است که او در احکام الگوي امت مي باشد. در اين جا بيان کرد که پيامبر و گروهي از مومنان که همراه او بودند اين فرمان را اطاعت کردند. 
و از آن جا که تعيين وقتي که به نماز خواندن در آن امر شده براي مردم دشوار بود خداوند خبر داد که در اين باره کار را برايشان بسيار ساده و آسان کرده است. پس فرمود:« وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَار» خداوند اندازه شب و روز و آنچه از آن مي رود و آنچه از آن باقي مي ماند را مي داند. 
« عَلِمَ أَن لَّن تُحْصُوهُ» خداوند مي داند که شما هرگز اندازه شب و روز را به طور دقيق و بدون کم و کاست نمي دانيد، چون اندازه گيري آن نياز به بيداري و خستگي زيادي دارد. « فَتَابَ عَلَيْكُمْ» پس به شما تخفيف داد و شما را به چيزي که برايتان ميسر است فرمان داد، خواه از  اندازه بيشتر باشد يا کمتر.
« فَاقْرَؤُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ» و آنچه از قرآن مي دانيد همان را بخوانيد و خداوند بر شما سخت نمي گيرد. بنابراين کسي که در شب به نماز مي ايستد تا وقتي موظف به خواندن نماز است که سرحال و با نشاط است، و هرگاه خسته شد و سست و تنبل گرديد يا خواب بر  او مستولي گشت بايد استراحت کند تا نماز را با آرامش و راحتي بخواند.
سپس به بيان عوامل و اسبابي پرداخت که در صورت وجود آنها تخفيفي صورت مي گيرد و فرمود:« عَلِمَ أَن سَيَكُونُ مِنك