َ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ يَسْعَى نُورُهُم بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِم» وقتي که قيامت برپا مي شود و خورشيد و ماه تاريک و بي نور مي گردند و مردم در تاريکي قرار مي گيرند و پل صراط روي جهنّم نصب مي گردد، در آن هنگام زنان و مردان مومن را خواهي ديد که نورشان پيش روي آنان و از سمت راستشان با شتاب در حرکت است. پس آن ها به وسيله ايمان و نور خود در آن محل دشوار و وحشتناک جلو مي روند و هرکس به اندازه ايمان خود نور دارد و در آن وقت بزرگ ترين مژده به آن ها داده شده و گفته مي شود:« بُشْرَاكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ » امروز شما را مژده باد به باغ هايي که رودبارها از زير کاخ هاي آن جاري است و در آن جا جاودانه ايد. اين است رستگاري بزرگ.
سوگند به خدا که اين مژده براي آن ها بسيار شيرين و لذّت بخش است چون تمامي خواسته هاي آن ها تحّقق يافته و هر امر ناگوار و نامطلوبي از آن ها دور شده است.
وقتي منافقان، مومنان را مي بينند که به وسيله نورشان راه مي روند و منافقان نورشان خاموش مي گردد و در تاريکي ها حيران مي مانند به مومنان مي گويند:« انظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِن نُّورِكُمْ» به ما مهلت و فرصت دهيد تا از نور شما برگرديم و به وسيله آن حرکت  کنيم تا از نور شما برگيريم و به وسيله آن حرکت کنيم تا از عذاب نجات يابيم.« قِيلَ ارْجِعُوا وَرَاءكُمْ فَالْتَمِسُوا نُورًا» به آن ها گفته مي شود:« به پشت سرتان و به دنيا برگرديد و نوري بجوييد». يعني اگر خواسته شما ممکن است پس به عقب برگرديد، حال آن که بازگشت به دنيا محال است و امکان ندارد.
« فَضُرِبَ بَيْنَهُم بِسُورٍ» پس ميان مومنان و منافقان ديوار و دژ محکمي زده مي شود. « لَّهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِن قِبَلِهِ الْعَذَابُ» داخل آن که رو به مومنان است رحمت مي باشد و خارج آن که رو به منافقان است عذاب است. منافقان مومنان را صدا مي زنند و با تضّرع و زاري مي گويند:« أَلَمْ نَكُن مَّعَكُمْ» آيا در دنيا ما با شما نبوديم و نمي گفتيم« لا اله الا الله » و نماز نمي خوانديم و روزه نمي گرفتيم و جهاد نمي کرديم و همان کاري که شما انجام مي داديد انجام نمي داديم؟!« قَالُوا بَلَى» مي گويند:« بلي! شما در دنيا با ما بوديد و در ظاهر همان کاري را که ما انجام مي داديم مي کرديد، ولي اعمال شما منافقانه بود و بدون ايمان و بدون نيت درست انجام مي شد. 
« وَلَكِنَّكُمْ فَتَنتُمْ أَنفُسَكُمْ وَتَرَبَّصْتُمْ وَارْتَبْتُمْ» ولي شما خود را گرفتار فتنه و بلا نموديد و چشم به راه مانديد و در خبر خداوند که جاي شک و ترديدي در آن نيست شک کرديد. « وَغَرَّتْكُمُ الْأَمَانِيُّ» و آرزوهاي باطل شما را گول زد، يعني گمان برديد و آرزو کرديد که آن چه مومنان به دست مي آورند شما هم به دست خواهيد آورد، حال آن که شما يقين و باور نداريد.
« حَتَّى جَاء أَمْرُ اللَّهِ» تا اين که مرگ به سراغ شما آمد و شما در آن حالت زشت قرار گرفتيد. « وَغَرَّكُم بِاللَّهِ الْغَرُورُ» و فريبنده شما را فريفت. و فريبنده شيطان است که کفر و شک را براي شما آراست و آن گاه شما به آن اطمينان پيدا کرديد و به وعده آن  اعتماد نموديد و خبرش را تصديق کرديد.
« فَالْيَوْمَ لَا يُؤْخَذُ مِنكُمْ فِدْيَةٌ وَلَا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا» پس امروز هم از شما و هم از کافرا هيچ بلاگرداني پذيرفته نمي شود. پس اگر به اندازه اي دو برابر زمين طلا را به عنوان فديه بپردازيد از شما پذيرفته نمي شود، « مَأْوَاكُمُ النَّارُ» جايگاه شما آتش دوزخ است. « هِيَ مَوْلَاكُمْ» آتش که ياور و سرپرست شماست و شما را به آغوش مي گيرد. « ْ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ» و آتشِ دوزخ چه بد سرنوشتي است!
خداوند متعال مي فرمايد:« وَأَمَّا مَن خَفَّت مَوَزِينُهُ؛ فَأُمُّهُ هَاوِيةُ ؛ و مَآ أَدرئَکَ مَا هِيه، نَارُ حَامِيةُ» پس امّا هرکس که کفهّ ي نيکي هاي او سبک باشد بداند که بازگشتگاهش دوزخ است. و تو از کجا مي داني که آن چيست! آتشي زبانه زن است.فَإنْ حَآجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلّهِ وَمَنِ اتَّبَعَنِ وَقُل لِّلَّذِينَ أُوْتُواْ الْكِتَابَ وَالأُمِّيِّينَ أَأَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُواْ فَقَدِ اهْتَدَواْ وَّإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلاَغُ وَاللّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ، اگر با تو به  داوری  برخيزند بگوی  : من  و پيروانم  در دين  خويش  به  خدا، اخلاص  ورزيديم   به  اهل  کتاب  و مشرکان  بگو : آيا شما هم  به  خدا اخلاص   ورزيده  ايد ? اگر اخلاص  ورزيده  اند پس  هدايت  يافته  اند و اگر رويگردان   شده اند ، بر تو تبليغ  است  و بس  ، و خدا بندگان  را می  بيند.
پس از آنکه خداوند بیان فرمود که دین حقیقی نزد او اسلام است، و تصریح نمود که اهل کتاب با پیامبر (ص ) مجادله کردند، و حجت بر آنها اقامه شد، اما آنها با آن مخالفت کردند، به پیامبر دستور داد که آشکارا بگوید ظاهر و باطن خویش را تسلیم خدا نموده است، و کسانی نیز که از او پیروی کرده اند، چنین هستند. و به او دستور داد تا به همه مردم ، اعم از اهل کتاب، و بی سوادان عرب ، و غیره که کتابی نداشتند، بگوید: اگر شما تسلیم شدید و اسلام آورید پس آن گاه بر راه راست و هدایت و حق خواهید بود، و اگر روی برتافتید، پس حساب شما با خداست، و چیزی جز ابلاغ و رساندن پیام بر من نیست، و من پیام خدا را به شما رسانده و حجت را بر شما اقامه نموده ام.أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَلَا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِن قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ آيا مؤمنان  را وقت  آن  نرسيده  است  که  دلهايشان  در برابر ياد خدا و آن ، سخن  حق  که  نازل  شده  است  ، خاشع  شود ? همانند آن  مردمي  نباشند که  پيش   ازاين  کتابشان  داديم  و چون  مدتي  بر آمد دلهايشان  سخت  شد و بسياري   نافرمان شدند
اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ بدانيد که  خدا زمين  را پس  از مردنش  زنده  مي  کند  ما آيات  را  برايتان به  روشني  بيان  کرديم  ، باشد که  به  عقل  دريابيد.
وقتي حالت زنان و مردان مومن و زنان و مردان منافق را در جهان آخرت بيان کرد امري که دل ها را به کرنش و خشوع براي پروردگار فرا مي خواند، مومنان را سرزنش کرد که چرا دل هايشان فروتن نمي شود و فرمود:« أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ» آيا وقت آن فرا نرسيده که دل هاي مومنان در برابر ذکر خدا که قرآن است بلرزد و کرنش يابد و مطيع فرمان هاي الهي شود و از آن چه از حقّ نازل شده و محمّد(ص