رون  رويد ، بيرون  رويد  ولي  بيرون  نتوانيد رفت  مگر با داشتن   قدرتي.
فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ پس  کدام  يک  از نعمتهاي  پروردگارتان  را انکار مي  کنيد ?
خداوند آن ها را در جايگاه قيامت جمع مي کند و آنان را به ناتواني و ضعفشان و به کمال فرمانروايي و نفوذ مشّيت و قدرت خويش خبر مي دهد. پس به آن ها مي فرمايد: « يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَن تَنفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانفُذُوا لَا تَنفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ» اي گروه جن و انس! اگر مي توانيد راه و روزنه اي پيدا کنيد که از حيطه فرمانروايي خداوند بيرون رويد، اين کار را بکنيد! امّا نمي توانيد از فرمانروايي خداوند بيرون رويد مگر اين که قدرت کاملي داشته باشيد. و آن ها از کجا چنين قدرتي خواهند داشت در حالي که مالک کوچک ترين سود و زيان و مرگ و زندگي براي خود نيستند؟!
پس در اين جا هيچ کس جز با اجازه خداوند سخن نمي گويد و جز صداي آهسته نمي شنوي. و در روز قيامت پادشاهان و بردگان و سران و زيردستان و ثروتمندان و فقيران همه برابر و يکسان هستند.يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِّن نَّارٍ وَنُحَاسٌ فَلَا تَنتَصِرَان بر شما شعله  اي  بي  دود فرستاده  شود ، يا دودي  بي  شعله  ، پس  با او  مقابله  نتوانيد کرد.
فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ پس  کدام  يک  از نعمتهاي  پروردگارتان  را انکار مي  کنيد ?
سپس آن چه را که در آن روز برايشان آماده کرده است بيان کرد و فرمود:« يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِّن نَّارٍ» شعله خاصي از آتش بر شما فرستاده مي شود. و « وَنُحَاسٌ» به شعله اي از آتش گفت مي شود که آميخته با دود باشد. يعني اين دو چيز ناخوشايند بر شما فرستاده مي شوند و همه شما را از هر طرف احاطه مي کنند و آن گاه نه خودتان مي توانيد خود را ياري کنيد و نه کسي غير از خدا وجود دارد که شما را ياري نمايد.
و از آن جا که بيم دادن بندگان از سوي خداوند نعمتي است از جانب او و آن ها را به بالاترين مراتب مي رساند و بهترين بخشش ها را نصيب آن ها مي گرداند، منّت خويش را در اين باره بيان کرد و فرمود:« فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ» پس کدام يک از نعمت هاي پروردگارتان را تکذيب مي کنيد؟ فَإِذَا انشَقَّتِ السَّمَاء فَكَانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهَانِ آنگاه  که  آسمان  شکافته  شود ، رنگي  سرخ  چون  رنگ  چرم  خواهد داشت.
فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ پس  کدام  يک  از نعمتهاي  پروردگارتان  را انکار مي  کنيد ?
فَيَوْمَئِذٍ لَّا يُسْأَلُ عَن ذَنبِهِ إِنسٌ وَلَا جَانٌّ پس  در آن  روز از گناه  هيچ  جني  و آدميي  نپرسند.
فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ پس  کدام  يک  از نعمتهاي  پروردگارتان  را انکار مي  کنيد ?
«فِذَا انشَقَّتِ السَّمَاء» يعني به سبب سختي ها و وحشت هاي روز قيامت آسمان مي شکافد و خورشيد و ماه تاريک مي گردند و ستارگان آسمان پراکنده مي شوند. 
« فَكَانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهَانِ» و آسمان از شدّت ترس و اضطراب مانند مِس گداخته شده مي شود. « فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ؛ فَيَوْمَئِذٍ لَّا يُسْأَلُ عَن ذَنبِهِ إِنسٌ وَلَا جَانٌّ» پس کدام يک از نعمت هاي پروردگارتان را دروغ مي انگاريد؟ و هيچ انس و جنّي از گناهش پرسيده نمي شود يعني از آن چه که اتّفاق افتاده است مورد سوال استعلامي واقع نمي شود. 
چون خداوند متعال داناي پيدا و پنهان و گذشته و آينده است و مي خواهد بندگان را طبق آگاهي  اي که از حالات آن ها دارد جزا و سزا دهد. و براي نيکوکاران و بدکاران در روز قيامت نشانه هايي قرار داده است که با آن شناخته مي شوند. همان طور که خداوند متعال فرموده است:« يومَ تَبيضُ وُجُوهُ وَتَسوَدُّ وُجُوهُ » روزي که چهره هايي سفيد مي شوند و چهره هايي سياه مي گردند.شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَآئِمَاً بِالْقِسْطِ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ، خداوند گواهی می دهد که هیچ معبود بر حقی جز او نیست، و نیز گواهی می دهد که او دادگری می کند، و فرشتگان و اهل علیم نیز گواهی می دهند که هیچ معبود بر حقی جز او نیست و او عزیز و حکیم است.
این بزرگترین گواهی است که خداوند بزرگ و ملائکه و اهل علم بر بزرگترین موضوع می دهند، و آن یگانگی خداوند و دادگری اوست، و این گواهی دادن، تمام شریعت و احکام جزایی را در بر می گیرد. زیرا اصل و اساس شریعت و دین، توحید خداوند در پرستش و عبودیت و اعتراف به یگانگی او در صفات، و عظمت و بزرگی، و عزت و قدرت و شکوه، و نیکی و مهربانی، و احسان و زیبایی اوست. 
اقرار به اینکه او کمال مطلق است و هیچ یک از آفریدگان خدا نمی تواند چیزی را از آن در یابد، یا آن را احاطه کند، یا به آن برسد، و یا بتواند ستایش واقعی او را انجام دهد. و عبادت ها و معاملات و توابع آن، و امر و نهی الهی همه عدل و داد هستند، هیچ ستم و ظلمی در آن وجود ندارد، بلکه سرشار از حکمت و دقت است، و پاداشی که بر اعمال صالح و اعمال بد می دهد، همه انصاف و عدل است. « قُل أَیَّ شَی ءٍ أَکبَرُ شَهَدَةَ قُلِ اللَّهُ » بگو: « کدام چیز گواه بزرگتری است؟» بگو:« خدا» . پس هیچ شکی در توحید خدا، و دین و جزای  او نیست و این موضوع از بزرگترین حقایق و روشن ترین آن است، و خداوند دلایلی بر آن آورده است که انکارناپذیر است و امکان سرشماری آن وجود ندارد.
در این آیه به فضیلت علم و علما اشاره شده است، زیرا خداوند به طور ویژه از آنان سخن به میان آورده، و از دیگر مردم نام نبرده است،و گوای دادن علما را همراه با گواهی دادن خود و ملائکه ذکر کرده است، و گواهی دادن آنها را از بزرگترین دلایل توحید  خداوند، دین و اثبات آخرت وسزا و جزای او قرار داده ، و  اینکه پذیرفتن این شهادت منصفانه و صادقانه بر مکلفین واجب است. در ضمن از علما به عنوان افراد عادل نام برده، و اینکه مردم پیرو، وآنها پیشوا و مقتدا هستند، و این فضیلت و شرافتی است که نمی توان آن را با چیز دیگری سنجید.يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيمَاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِي وَالْأَقْدَامِ کافران  را به  نشان  صورتشان  مي  شناسند و از موي  جلو سر و پاهايشان  مي ، گيرند.
فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ پس  کدام  يک  از نعمتهاي  پروردگارتان  را انکار مي  کنيد ?
در اين جا فرمود: « يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ؛ تُكَذِّبَانِ» يعني پيشاني ها و پاهاي گناهکاران گرفته مي شود و آن گاه در دوزخ  انداخته مي شوند و به سوي جهنّم کشانده مي شوند و خداوند با سرزنش و توبيخ از آن ها مي پرسد.در حالي که اوضاع و احوال آن ها را بهتر مي داند امّا خداوند متعال مي خواهد حجّت رسا و حکمت شکوهمند خويش را براي خلق اظهار دارد. هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ اين  همان  جهنمي  است  که  مجرمان  دروغش  مي  پنداشتند