چه  نيافريده  ايم
مَا خَلَقْنَاهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ آنها را به  حق  آفريده  ايم  ، ولي  بيشترين  نمي  دانند
إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقَاتُهُمْ أَجْمَعِينَ وعده  گاه  همه  در روز داوري  ، قيامت  است
يَوْمَ لَا يُغْنِي مَوْلًى عَن مَّوْلًى شَيْئًا وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ روزي  که  هيچ  دوستي  براي ، دوست  خود سودمند نباشد و از سوي  کسي  ياري  نشوند
إِلَّا مَن رَّحِمَ اللَّهُ إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ مگر کسي  که  خدا بر او ببخشايد ، زيرا اوست  پيروزمند و مهربان
خداوند متعال از کمال قدرت و حکمت خود خبر داده ومي فرمايد که آسمان ها و زمين را براي بازي و سرگرمي نيافريده و آنها را بيهوده و بي فايده خلق نکرده است. و خداوند آسمان ها و زمين را جز به حق نيافريده است. يعني آفريدنشان براي حق بوده و خلقت آن دو مشتمل بر حق است. خداوند آسمان ها و زمين را پديد آورد تا بندگان، خداوند يگانه را که شريکي ندارد پرستش کنند و تا خداوند بندگان را امر و نهي نمايد و به  آنها پاداش و کيفر دهد. « وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ» ولي بيشترشان نمي دانند. بنابراين در آفرينش آسمان ها و زمين نيانديشيده اند.
« إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقَاتُهُمْ أَجْمَعِينَ » به راستي روز داوري که روز قيامت است و در آن روز خداوند ميان پيشينيان و آيندگان و  بين همه ي کساني که با هم اختلاف کرده اند داوري مي نمايد، ميعادگاه همه ي خلايق است و خداوند همه را در آن روز گرد مي آورد و آنها و آنچه را که انجام داده اند حاضر و آماده مي گرداند و طبق اعمالشان به آنان سزا و جزا مي دهد. 
« يَوْمَ لَا يُغْنِي مَوْلًى عَن مَّوْلًى شَيْئًا» روزي که هيچ  خوشي و  دوستي کمترين کمکي به خويش و دوست خود نمي کند، « وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ» و نه آنان ياري مي شوند، يعني نمي توانند عذاب خدا را از يکديگر دور کنند، چون هيچ کس از ميان مخلوقات اختياري ندارد. « إِلَّا مَن رَّحِمَ اللَّهُ إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ» مگر کسي که خدا بدو رحمت کند، چرا که او تواناي مهربان است و چنين کسي که مورد مرحمت خدا قرار گرفته است از رحمت خداوند متعال بهره مند مي گردد، زيرا براي به دست آوردن آن در دنيا تلاش کرده است.إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ؛ هر آينه  درخت  زقوم  ،
طَعَامُ الْأَثِيمِ طعام  گناهکاران  است
كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ همانند مس  گداخته  در شکمها مي  جوشد
كَغَلْيِ الْحَمِيمِ همانند جوشيدن  آب  جوشان
خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلَى سَوَاء الْجَحِيمِ بگيريدش  و به  سختي  به  ميان  جهنمش  بکشيد :
ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذَابِ الْحَمِيمِ و بر سرش  آب  جوشان  بريزيد تا شکنجه  شود
ذُقْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ بچش  ، که  تو پيروزمند و، بزرگواري
إِنَّ هَذَا مَا كُنتُم بِهِ تَمْتَرُونَ اين  همان  چيزي  است  که  در آن  شک  مي  کرديد
وقتي خداوند متعال از روز قيامت سخن گفت و فرمود در آن روز ميان بندگانش داوري خواهد کرد بيان داشت که بندگانش در آن روز به دو گروه تقسيم خواهند شد؛ گروهي در بهشت خواهند بود و گروهي در جهّنم خواهند ماند و آنها کساني هستند که با انجام کفر و گناهان، مرتکب جرم و گناه شده اند و خوراک آنها « إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ» درخت زقّوم است که بدترين و زشت ترين درختان است و طعم و مزه آن « كَالْمُهْلِ» همانند ريم و چرک بدبو و بسيار داغ است. « يَغْلِي فِي الْبُطُونِ؛ كَغَلْيِ الْحَمِيمِ» و در شکم ها مانند آب جوشان مي جوشد. و به فردي که عذاب داده مي شود گفته مي شود:« ذُقْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ» بچش مزّه ي اين عذاب دردناک و کيفر وخيم را، زيرا تو به گمان خود قدرتمند بودي و از عذاب خدا جلوگيري مي کردي، و تو به گمان خود پيش خود پيش خداوند ارزشمند بودي و ادّعا کردي که عذابي به تو نمي رسد. پس امروز برايت روشن شد که ذليل و خوار هستي. « إِنَّ هَذَا مَا كُنتُم بِهِ تَمْتَرُونَ» اين عذاب بزرگ همان چيزي است که درباره آن شک مي کرديد، امّا اکنون برايتان حق و يقين گشته است.إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي مَقَامٍ أَمِينٍ؛ پرهيزگاران  در جاي  امني  هستند ،
فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ در باغها و چشمه  سارها ،
يَلْبَسُونَ مِن سُندُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُّتَقَابِلِينَ لباسهايي  از سندس  و استبرق  مي  پوشند و رو به  روي  هم  مي  نشينند
كَذَلِكَ وَزَوَّجْنَاهُم بِحُورٍ عِينٍ همچنين  حورالعين  را به  همسريشان  درآوريم
يَدْعُونَ فِيهَا بِكُلِّ فَاكِهَةٍ آمِنِينَ در ايمني  هر ميوه  اي  را که  بخواهند مي  طلبند
لَا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولَى وَوَقَاهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ در آنجا طعم  مرگ  را، نمي  چشند ، مگر همان  مرگ  نخستين   و آنها را خدا  از عذاب  جهنم  نگه  داشته  است
فَضْلًا مِّن رَّبِّكَ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ اين  بخششي  است  از جانب  پروردگارت  ، و اين  پيروزي  بزرگي  است
فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ ما اداي  سخن  خويش  بر زبان  تو آسان  کرديم  ، باشد که  پند گيرند
فَارْتَقِبْ إِنَّهُم مُّرْتَقِبُونَ تو منتظر باش  که  ايشان  نيز منتظرند
اين پاداش کساني است که با ترک گناهان و انجام طاعت از  ناخشنودي و عذاب خدا پرهيز کرده اند، پس وقتي ناخشنودي و عذاب از آنها دور گشته است خشنودي خداوند و پاداش زياد و ميوه ها و چشمه سارها  براي آنها محقق گشته است که از زير کاخ هاي آنان جويبارها روان است و در باغ هاي بهشت آن را مي جوشانند. باغ ها را به نعمت ها نسبت داد چون هر آنچه که اين باغ ها در بردارند همه نعمت و شادماني است و از هر جهت کامل مي باشد و هيچ چيز ناخوشايند و ناگواري در آن وجود ندارد. و لباس آنها از ابريشم سبز کلفت و نازک است، « مُّتَقَابِلِينَ» آنها رو به رو و در کمال راحتي و آرامش و محّت و زندگي خوب و آداب نيکو نشسته اند.
« كَذَلِكَ» نعمت و شادماني کامل اين گونه  است. « وَزَوَّجْنَاهُم بِحُورٍ عِينٍ» و زنهاي زيبايي را که از زيبايي شان چشم ها و عقل ها حيران است و داراي چشم هاي درشت و زيبا هستند به همسري آنان در مي آوريم.
« يَدْعُونَ فِيهَا بِكُلِّ فَاكِهَةٍ» آنان در بهشت هر ميوه اي را که بخواهند از آنچه که در دنيا اسمش هست و از آنچه که در دنيا اسمي از آن نيست و شبيهي  ندارد مي طلبند، پس هر ميوه اي، از هر نوع را که بخواهند بدون زحمت و مشقّت فورا برايشان حاضر مي گردد.« آمِنِينَ» و از تمام شدن آن و از زيان آن ايمن هستند و نيز از هر امر ناگوار و از بيرون آمدنِ از بهشت و از مرگ در امان مي باشند. بنابراين فرمود:« لَا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولَى» اصلا و به طور کلّي در بهشت مرگي وجود ندارد و آنها هرگز نمي ميرند و اگر در آن مرگي بود مرگ نخستين که مرگ دنياست را  ا