و فرشتگان و ديگران. « وَمَا تَخْرُجُ مِن ثَمَرَاتٍ مِّنْ أَكْمَامِهَا» و هيچ ميوه اي از غلاف خود بيرون نمي آيد و اين ميوه همه درختاني را که در شهرها و بياباني ها هستند شامل مي شود. پس ميوه هيچ درختي از غلافش بيرون نمي آيد مگر اين که خداوند آن را کاملا و به طور مشروح مي داند. « وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنثَى» و هيچ مادّه اي از انسان و ديگر حيوانات بازدار نمي گردد، « وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ» و وضع حمل نمي کند مگر با علم و اطلاع او. پس چگونه مشرکان چيزهايي را با خداوند برابر نموده اند که هيچ علم و آگاهي و شنوايي و بينايي ندارند؟!« وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكَائِي» و در روز قيامت خداوند کساني را که انبازهايي شريک او ساخته اند سرزنش و توبيخ نموده و براي اين که دروغشان آشکار گردد آنان را صدا مي زند و مي فرمايد: کجايند شريکاني که شما گمان برديد شريکان من هستند و آنها را پرستش نموديد و بر اين امر مجادله ورزيديد و به خاطر آنها با پيامبران دشمني نموديد؟! « قَالُوا آذَنَّاكَ مَا مِنَّا مِن شَهِيدٍ» و در حالي که به باطل بودن آنها و مشارکتشان با خدا اقرار مي نمايند،  مي گويند: پروردگارا! ما تو را خبر داديم، و گواه باش که هيچ کس از ما به صحت و درستي معبود بودن و شريک بودن آنها گواهي نمي دهد. پس همه ما اکنون به باطل بودن عبادت آنها اذعان کرده و از آنها بيزاري جسته ايم. بنابراين فرمود:« وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا يَدْعُونَ مِن قَبْلُ» و آنچه را که به جاي خداوند به فرياد مي خواندند و مي پرستيدند از ديدشان ناپديد مي شود. يعني عقايد و اعمالشان که عمري را در پرستش غيرخداوند گذرانده و گمان بردند به آنها فايده مي رساند و عذاب را از آنها دور مي نمايد و برايشان نزد خدا شفاعت مي کند؛ از دست مي دهند و اثري از آن مي بينند. پس تلاش آنها ناکام گردد و گمانشان پوچ شود و شريکاني که براي خدا مقّرر مي کردند برايشان کاري نمي کنند. « وَظَنُّوا مَا لَهُم مِّن مَّحِيصٍ» و در اين حالت يقين پيدا مي کنند که آنها هيچ راه  نجات و هيچ فريادرس و پناهگاهي ندارند. پس اين عاقبت و سرانجام کسي است که غير خدا را شريک خداوند نموده است، و خداوند سرانجام آنها را براي بندگانش بيان نموده تا از شرک بپرهيزند.لَا يَسْأَمُ الْإِنسَانُ مِن دُعَاء الْخَيْرِ وَإِن مَّسَّهُ الشَّرُّ فَيَؤُوسٌ قَنُوطٌ؛ آدمي  هر چه  طلب  خير کند خسته  نمي  شود ، اما چون  بدي  به  او برسد  بدانديش ، و نوميد مي  گردد.
وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ رَحْمَةً مِّنَّا مِن بَعْدِ ضَرَّاء مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ هَذَا لِي وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَلَئِن رُّجِعْتُ إِلَى رَبِّي إِنَّ لِي عِندَهُ لَلْحُسْنَى فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِمَا عَمِلُوا وَلَنُذِيقَنَّهُم مِّنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ ؛ اگر پس  از رنجي  که  به  او رسيده  رحمتي  به  او بچشانيم  مي  گويد : اين  حق   من  است  و نپندارم  که  قيامتي  برپا شود ، و اگر هم  مرا نزد پروردگارم   برگردانند البته  که  نزد او حالتي  خوشتر باشد  پس  کافران  را به  اعمالي   که  کرده  اند آگاه  مي  کنيم  و به  آنها عذابي  سخت  مي  چشانيم.
وَإِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنسَانِ أَعْرَضَ وَنَأى بِجَانِبِهِ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعَاء عَرِيضٍ؛ چون  به  آدمي  نعمتي  ارزاني  داريم  ، رويگردان  مي  شود و به  تکبر گردن  مي ، افرازد  و اگر به  او شري  برسد ، بسيار فرياد و فغان  مي  کند.
در اينجا از طبيعت انسان خبر مي دهد که نه بر خير صبر دارد و نه بر شر، مگر کسي که خداوند او را از اين حالت بيرون برده و به حالت کمال رسانده باشد. پس فرمود:« لَا يَسْأَمُ الْإِنسَانُ مِن دُعَاء الْخَيْرِ» انسان از دعا کردن به درگاه خداوند و خواستن موفقّيت و دارايي و فرزند و ديگر خواسته هاي دنيا خسته نمي شود و همواره از خدا مي طلبد، به گونه اي که نه به کم قانع مي شود و نه به زياد، و اگر دنيا را نيز به دست آوَرَد همواره بيشتر مي طلبد. « وَإِن مَّسَّهُ الشَّرُّ فَيَؤُوسٌ قَنُوطٌ» و اگر امر ناخوشايندي چون بيماري و فقر و انواع مصيبت ها به او برسد از رحمت خداوند نا اميد مي گردد و گمان مي برد که اين بلا او را هلاک و نابود خواهد کرد. و به خاطر اينکه کارها برخلا آنچه که دوست دارد پيش مي روند، مضطرب و نگران مي شود. مگر کساني که ايمان آورده و کارهاي شايسته کرده اند، که اينان هرگاه به ايشان خير و نعمت و امر دوست داشتني برسد شکر خداوند را به جاي مي آورند، و مي ترسند که مبادا نعمت هايي که خداوند به آنها داده، استدراج و مهلت دادن باشد. و اگر مصيبت و گزندي به جان و مال و فرزندانشان برسد صبر مي کنند و از فضل پروردگارشان مايوس نمي شوند.
سپس خداوند متعال فرمود:« وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ رَحْمَةً مِّنَّا» و انساني که از طلب خير خسته نمي شود، اگر گزند و بلايي به او برسد نا امي مي گردد، و اگر بعد از آن گزند و بلا رحمتي به او بچشانيم و اگر بعد از آن گزند و بلا رحمتي به او بچشانيم به اين صورت که خداوند بيماري اش را شفا بدهد يا فقر او را برطرف کند و توانگرش نمايد شکر خدا را به جاي نمي آورد، بلکه تعّدي و سرکشي مي کند و مي گويد:« هَذَا لِي» اين نعمت که به من رسيده بدان خاطر است که من سزاوار آن هستم.« وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً» و گمان نمي برم قيامت برپا شود. و او با اين سخنان، رستاخيز و زنده شدن پس از مرگ را انکار مي کند و نعمت و رحمت خدا را که خداوند به او داده است سپاس نمي گزارد.  « وَلَئِن رُّجِعْتُ إِلَى رَبِّي إِنَّ لِي عِندَهُ لَلْحُسْنَى» و به فرض اين که قيامت بيايد و من به نزد پروردگارم بازگردم همانا نزد او جايگاه خوبي خواهم داشت . پس همانطور که در دنيا از نعمت بهره مند بوده ام، در آخرت نيز از نعمت بهره مند خواهم بود. و اين از بزرگترين جسارت در حق خدا، و نسبت دادن چيزهايي به اوست که هيچ آگاهي نسبت به آن ندارد. بنابراين خداوند و او را تهديد کرد و فرمود:« فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِمَا عَمِلُوا وَلَنُذِيقَنَّهُم مِّنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ» بي گمان کافران را به آنچه کرده اند خبر خواهيم داد و حتما عذاب سخت و زيادي را به ايشان مي چشانيم. « وَإِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنسَانِ أَعْرَضَ وَنَأى بِجَانِبِهِ » و هنگامي که ما به انسان نعمت دهيم از قبيل سلامتي يا روزي و غيره از پروردگارش و شکرگزاري براي او روي گردان مي شود و با خودپسندي و تکبّر شانه ها را بالا مي زند. « وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعَاء عَرِيضٍ» و هرگاه رنج و بلايي به او برسد و بيماري يا فقر يا بلايي به او دست دهد به خاطر بي صبري اش بسيار دعا مي کند.پس نه در سختي ها صبر و شکيبايي دارد و نه در راحتي و آسايش شکر مي گزارد. به جز کسي که خداوند او را هدايت  کرده و بر او منّت نهاده است.يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَنفِقُواْ مِن طَيِّبَاتِ مَا كَسَ