َام و شما را از روياروئي چنين روزي بترسانند؟ يعني اين ايجاب مي کرد که شما از آنها پيروي کنيد و با پيشه کردن پرهيزگاري، خود را از عذاب اين روز برحذر داريد، اما حالت شما به خلاق اين بود. 
« قَالُوا بَلَى» آنها با اعتراف به گناهانشان و اين که حجّت خدا بر آنها اقامه شده است مي گويند: آري! پيامبران پروردگار ما با آيات و حجت هاي الهي نزد ما آمدند و نهايت روشنگري را براي ما کردند و ما را از اين برحذر داشتند، « وَلَكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذَابِ عَلَى الْكَافِرِينَ» ولي فرمان عذاب بر کافران قطعي و ثابت است. يعني به سبب کفر ورزيدنشان به آيات خدا فرمان عذاب بر آنها قطعي است، و اين عذاب قطعي براي هرکسي است که به آيات خدا کفر ورزد و آنچه را که پيامبران آورده اند انکار نمايد. پس آنها به گناهان خود و به اين که حجت بر آنها اقامه شده اعتراف کردند. 
به حالت توهين به آنها گفته مي شود:« ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ» به درهاي دوزخ وارد شويد، پس هر گروه از دري که مناسب آنان است و مطابق با عملشان مي باشد وارد مي گردند. « خَالِدِينَ فِيهَا» براي هميشه در آن هستند و از آن بيرون نمي گردد. و به آنان مهلت داده نمي شود. « فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ» پس چه بد است جايگاه متکبران؛ آتش جايگاه آنهاست ، چون آنها با خود بزرگ بيني حق را نپذيرفتند پس خداوند به آنها سزايي از نوع عملشان داد و آنها را  خوار و ذليل و رسوا گرداند. سپس از اهل بهشت سخن به ميان آورد و فرمود:« وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ» و کساني که به يگانه پرستي و عمل به طاعت خدا پرهيزگاري را پيشه کرده اند با اکرام و بزرگداشت، « إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا» گروه گروه و در حالي که شاد هستند و هر گروهي با دسته هاي ديگري است که عملش با آن مناسب مي باشد به سوي بهشت بر مرکب هاي برگزيده سوق داده مي شوند. 
« حَتَّى إِذَا جَاؤُوهَا» تا اين که به آستانه بهشت و منازل زيبا مي رسند و نسيم آن بر آنها مي وزد و زمانِ هميشه ماندن و بهره مند شدن از نعمت هاي آن فرا مي رسد، « وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا» و درهاي بهشت براي بزرگداشت آنان به رويشان گشوده مي شود، « وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ» و نگهبانانش با تبريک و خوش آمد گفتن به آنها مي گويند:« سلام بر شما». يعني از هر آفت و بدي سالم و به دور هستيد و دل هايتان با شناخت و محبّت خدا و ترس از او پاک گرديده و زبان هايتان با ذکر او و اعضا و جوارحتان با اطاعت او پاک شده است. « فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ» پس به سبب پاکي تان وارد آن شويد در حالي که در آنجا جاودانه خواهيد بود، چون بهشت سراي پاکيزگي و پاکي است و جز پاکان کسي وارد آن نمي شود. در مورد جهّنم فرمود:« َفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا» و در مورد بهشت فرمود:« وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا» و «واو» را اضافه کرد که اشاره به اين مطلب است که اهل جهنّم به محض اين که به جهنّم مي رسند بدون اين که مهلتي داده شوند درهاي آن به رويشان گشوده مي گردد، و بايد به روي آنها گشوده شود و به محض رسيدن آنها باز گردد، تا گرما و شدّت عذاب آن را بيشتر احساس کنند. اما بهشت سراي گرانقدري است که جز کسي که مقدمات آن را فراهم آورده است به آن وارد نمي شود با وجود اين آنها براي وارد شدن به آن به شفاعت بزرگواترين شفاعت کنندگان نياز دارند. و به محض رسيدنشان درهاي آن گشوده نمي شود. بلکه از خداوند مي خواهند تا محمد (ص) براي آنها نزد او شفاعت کند، و پيامبر (ص) شفاعت مي کند. و اين آيات دليلي بر اين است که بهشت و جهنّم درهايي دارند که گشوده و بسته مي شوند و هريک نگهباناني دارند. و آن دو سرايي هستند که  فقط کسي وارد آن مي شود که سزاوار آن باشد، به خلاف ساير سراها.
« وَقَالُوا» آنها به هنگام وارد شدن به بهشت و قرار گرفتن در آن، ستايش پروردگارشان را به سبب آنچه به آنها بخشيده و آنها را هدايت نموده است به جاي مي آورند و مي گويند:« الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ» ستايش خداوندي راست که وعده اش را در حق ما محقّق ساخت. يعني بر زبان پيامبرانش به ما وعده داد که اگر ايمان آوريم و صالح شويم ما را وارد بهشت خواهد کرد. پس وعده اي که به ما داده بود به طور کامل به آن وفا کرد، « وَأَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاء» و سرزمين بهشت را به ما داد به گونه اي که هرجا بخواهيم در آن جاي مي گيريم و هر نعمتي از آن بخواهيم بر مي داريم و هيچ چيزي براي ما ممنوع نيست. « فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ» پس چه نيک است پاداش نيکوکاران؛ کساني که با طاعت از پروردگارشان در زمان کوتاه و از ميان رفتني دنيا تلاش کردند و در مقابل آن به چنين خير بزرگ و پايداري دست يازيدند .
و اين سراي بهشت است که در حقيقت سزاوار ستايش است که خداوند در آن بندگان برگزيده اش را مورد اکرام قرار مي دهد و خداوند بخشنده  و بزرگوار آن را به عنوان جايگاه مهماني آنها پسنديده است و به بالاترين و بهترين صورت آن را ساخته و با دست خود نهال آن را کاشته و از رحمت و کرامت خويش آن را سرشار نموده است که با بهره مندي از آن، هر اندوهگيني شاد مي گردد، و ناراحتي اش از ميان مي رود و صفا و سرورش کامل مي گردد. 
« وَتَرَى الْمَلَائِكَةَ» و در آن روز بزرگ فرشتگان را خواهي ديد، « حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ» که گرداگرد عرش حلقه زده اند. يعني در خدمت پروردگارشان ايستاده اند و گرد عرش او جمع شده اند و در برابر شکوه او فروتن و به کمال او اعتراف دارند و در جمال و زيبايي او غرق گشته اند.« يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ» خداوند را از هر آنچه که شايسته شکوه او نيست و از آنچه که مشرکان به او نسبت داده اند و آنچه که مشرکان نسبت نداده اند منّزه و پاک مي دانند. « وَقُضِيَ بَيْنَهُم بِالْحَقِّ» و ميان پيشينيان و پسينيان به حق و حقيقت که هيچ اشتباهي در آن نيست و کسي که عليه او حکم مي شود آن را  انکار نمي کند، داوري مي شود. « وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» و گفته مي شود: ستايش خداوند جهانيان را سزاست. بيان نکرد که گوينده چه کسي است ، تا بر ايندلالت نمايد که همه خلايق ستايش پروردگارشان را به زبان مي آورند و او را به  خاطر آنچه که براي اهل بهشت و  اهل جهنّم قضاوت نموده است، نيز به خاطر فضل و احسان و عدل و حکمتش ستايش مي کنند.
پايان تفسير سوره ي زمر<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:1540.txt">آيه 3-1</a><a class="text" href="w:text:1541.txt">آيه 6-4</a><a class="text" href="w:text:1542.txt">آيه 9-7</a><a class="text" href="w:text:1543.txt">آيه 12-10</a><a class="text" href="w:text:1544.txt">آيه 17-13</a><a class="text" href="w:text:1545.txt">آيه 20-18</a><a class="text" href="w:text:1546.txt">آيه 22-21</a><a class="text" href="w:text:1547.txt">آيه 46-23</a><a class="text" href="w:text:1548.txt">آيه 50-47</a><a class="text" href="w:text:1549.txt">آيه 52-51</a><a class="text" href="w:text:1550.txt">آيه 55-53</a><a class="text" href="w:text:1551.txt">آيه 56</a><a class="text" href="w:text:1552.txt">آيه 59-57</a><a class="text" href="w:text:1553.txt">آيه 60</a><a