اين روز خداوند به خلق نيرو مي دهد و آنها را چنان پديد مي آورد که قوي مي شوند و نور الهي آنها را نمي سوزاند و مي توانند او را ببينند، وگرنه، نور خداوند بزرگ است و اگر آن را آشکار کند عظمت او و نور چهره اش همه مخلوقات را مي سوزاند. « وَوُضِعَ الْكِتَابُ» و کتاب اعمال و ديوان آن نهاده مي شود تا نيکي ها و بدي هايي که در آن است بازبيني شود. همان طور که خداوند متعال فرموده است: « وَوُضِعَ الکِتَبُ فَتَرَي المُجرِمينَ مُشفِقينَ مِمَّا فِيهِ وَيقُولُونَ يوَيلتَنَا مَال هَذا الکِتَبِ لَا يغَادِرُ صَغِيرَةَ وَلَا کَبِيرَةَ إِلَا أَحصَهَا وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرَاَ وَلَا يظلِمُ رَبُّکَ أَحَدَاَ» و کتاب اعمال نهاده مي شود پس گناهکاران را مي بيني که از آنچه در آن است ناراحت اند و مي گويند: « اي واي بر ما! چه شده اين کتاب را که هيچ گناه کوچک و بزرگي را نگذاشته مگر اين که آن را برشمرده است؟». ، و آنچه را که کرده اند حاضر مي بينند و پروردگارت برهيچ کس ستم روا نمي دارد. و از روي کمال عدالت و دادگري به عمل کننده گفته مي شود:« اقرَأ کِتَبَکَ کَفَي بِنَفسِکَ اليومَ عَلَيکَ حَسِيبَاَ» کتاب اعمال خودت را بخوان، امروزه خودت براي اينکه حسابرس خود باشي کافي است. « وَجِيءَ بِالنَّبِيِّينَ» و پيامبران آورده مي شوند تا در خصوص رساندن پيام الهي به امّت هايشان پرسيده شوند، و عليه آنها گواهي بدهند. « وَالشُّهَدَاء» و گواهان اعم از فرشتگان و اعضاي انسان و زمين آورده مي شوند.
« وَقُضِيَ بَيْنَهُم بِالْحَقِّ» و به عدالت کامل و  انصاف بزرگ ميان آنها داوري مي شود، چون اين حسابي است که از جانب خدا صادر شده و او همه چيز را احاطه کرده است. و کتاب او که لوح محفوظ است همه کارهايي را که انسان ها کرده اند دربردارد. و فرشتگان؛ کساني که از فرمان پروردگارشان سرپيچي نمي کنند کارهايي را که انسان ها کرده اند ثبت نموده اند. و عادل ترين گواهان بر اين حکم شهادت داده اند. پس کسي حکم و داوري مي نمايد که اندازه اعمال و اندازه پاداش و کيفر آنها را مي داند. آن گاه حکمي صادر مي کند که خلق به آن گردن مي نهند و به ستايش و دادگري خداوند اعتراف مي کنند و به عظمت و  علم و حکمت و رحمت او پي مي برند و به چيزهايي از آن آگاه مي شوند که به دل هايشان خطور نکرده است و زبان هايشان توان بيان آن را ندارد. بنابراين فرمود:« وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَا يَفْعَلُونَ» و به هرکسي جزاي آنچه کرده است به تمام و کمال داده مي شود، و خدا به آنچه مي کنند داناتر است.وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاؤُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِّنكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِ رَبِّكُمْ وَيُنذِرُونَكُمْ لِقَاء يَوْمِكُمْ هَذَا قَالُوا بَلَى وَلَكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذَابِ عَلَى الْكَافِرِينَ ؛  و کافران  را گروه  گروه  به  جهنم  برانند  چون  به  جهنم  رسند درهايش ، گشوده شود و نگهبانان  آتش  گويند : آيا پيامبراني  از خود شما بر شما  مبعوث  نشدند تا آيات  پروردگارتان  را برايتان  بخوانند و شما را از  ديدار با چنين روزي  بترسانند ? مي  گويند : بلي   ولي  ، بر کافران  عذاب   محقق  شده  بود.
قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ؛ گفته  شود : از درهاي  جهنم  داخل  شويد ، همواره  در آنجا خواهيد بود، جايگاه  سرکشان  چه  بد جايگاهي  است.
وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاؤُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ ؛ و آنان  را که  از پروردگارشان  ترسيده  اند گروه  گروه  به  بهشت  مي  برند  چون  به  بهشت  برسند درهايش  گشوده  شود  و خازنان  بهشت  گويندشان  : سلام   برشما ، بهشتتان  خوش  باد ، به  درون  بياييد ، همواره  در اينجا خواهيد  بود.
وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَأَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاء فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ؛ مي  گويند : سپاس  خدايي  را که  هر وعده  که  به  ما داد راست  بود  آن   زمين را به  ميراث  به  ما داد  و اکنون  در هر جاي  بهشت  که  بخواهيم  مکان   مي  گيريم   عمل  کنندگان  را چه  مزد نيکويي  است.
وَتَرَى الْمَلَائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَقُضِيَ بَيْنَهُم بِالْحَقِّ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ؛ و فرشتگان  را مي  بيني  که  گرد عرش  خدا حلقه  زده  اند و به  ستايش ، پروردگارشان  تسبيح  مي  گويند  ميان  آنها نيز به  حق  داوري  گردد و گفته   شود که  ستايش  از آن  خدايي  است  که  پروردگار جهانيان  است.
بعد از آنکه خداوند متعال بيان نمود که ميان بندگانش حکم و داوري مي نمايد بندگاني که آنها را آفريده و به همه روزي داده و به تدبيرشان پرداخته و آنها را در دنيا و قيامت گرد هم آورده و تصريح نموده که آنان را به هنگام پاداش و جزا دادن از يکديگر جدا مي نمايد، همان طور که در دنيا در ايمان و کفر و در تقوا و معصيت با همديگر فرق داشتند. پس فرمود:« وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ» و کافران با خشونت به سوي جهنم برده مي شوند. با شلاّق هاي دردآور زده مي شوند و نگهبانان تندخو و سرسخت جهنم آنها را مي زنند و به سوي بدترين زندان و بدترين جايگاه مي برند و آن جهنّمي است که همه انواع عذاب را در خود دارد و تمام انواع بدبختي ها در آن وجود دارد و هيچ نوع شادي در آن نيست. همان طور که مي فرمايد:« يومَ يدَعُّونَ إِلَي نَارِ جَهَنَّمَ دَعَاَ» روزي که به سوي آتش جهنم رانده مي شوند چون از وارد شدن به آن امتناع مي ورزند.  زُمَراً» يعني به صورت گروههاي متفرّق، هرگروه که کارهايشان همگون است به سوي جهنّم رانده مي شوند و يک ديگر را نفرين مي کنند و از يک ديگر بيزاري مي جويند.
« حَتَّى إِذَا جَاؤُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا» تا اين که به نزديک جهنّم و کنار آن مي رسند، آن گاه درهاي جهنّم در حالي که آنها را به شقاوت، جاوداني و  عذاب هميشگي مژده مي دهند، و به خاطر اعمالشان آنها را سرزنش مي  کنند؛ اعمالي که آنها را به اين جايگاه زشت و هولناک رسانده است، مي گويند:« أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِّنكُمْ» آيا پيامبراني از نوع خودتان که شما آنها را مي شناختيد و راستگويي آنان را مي دانستيد و مي توانستيد از آنها فرا بگيريد و بياموزيد به نزد شما نيامدند؟« يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِ رَبِّكُمْ» آيه هاي پروردگارتان را که پيامبران را با آن فرستاده با روشن ترين دليلها بر حق و يقين دلالت مي کردند بر شما بخوانند؟! « وَيُنذِرُونَكُمْ لِقَاء يَوْمِكُمْ هَذ