دگانش که نيتش صحيح و سالم باشد، هدايت مي نمايد. « يهدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضوَنُه سُبُلَ السَّلَمِ» خداوند به وسيله آن هرکس را که از خشنودي او پيروي نمايد به راه هاي سلامتي هدايت مي  کند، « وَمَن يُضْلِلْ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ» و هرکس را که خدا گمراه سازد هيچ هدايتگر و راهنمايي نخواهد داشت. چون راهي نيست که انسان را به خدا برساند جز توفيق الهي، و توفيق، زماني به دست مي آيد که انسان به کتاب خدا روي بياورد. پس وقتي اين کار انجام نشد راهي براي هدايت نيست، و جز گمراهي آشکار و شقاوت خوار کننده چيزي نخواهد بود.لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ، در دین اجباری نیست ، به راستی که هدایت از گمراهی جدا شده است. پس هرکس که به طاغوت کفر ورزد، و به خدا ایمان بیاورد، به راستی که به دستاویز محکمی چنگ زده است که گسستنی نیست و خداوند شنوای داناست.
اللّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُواْ يُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّوُرِ وَالَّذِينَ كَفَرُواْ أَوْلِيَآؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُوْلَـئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ، خداوند سرپرست و کارساز مومنان است آنان را از تاریکی ها به سوی نور بیرون می برد و کسانی که کفر ورزیده اند سرپرستشان طاغوت است که آنان را از روشنایی به سوی تاریکی می کشانند. ایشان یاران آتش اند و در آن جاودانه خواهند بود.
این بیانگر آن است که دین اسلام دینی کامل است، چون دلایل آن کامل و نشانه های آن روشن اند. اسلام دین عقل و دانش و فطرت و حکمت، و دین صلاح و اصلاح و دین حق و هدایت است، پس به خاطر کامل بودن آن و اینکه سرشت و فطرت آن را می پذیرد، نیازی نیست که کسی مجبور گردد تا دین اسلام را بپذیرد، زیرا انسان بر انجام چیزی اجبار می شود که از آن متنفر است، و اجبار و اکراه با حقیقت در تضاد است، ضمن اینکه انسان بر پذیرفتن آیینی اجبار می شودکه دلایل و نشانه های آن پوشیده باشد، در حالی که هرکس این دین را رد کرده و نپذیرفته باشد به خاطر عناد و کینه ورزی بوده است، زیرا هدایت از گمراهی مشخص گردیده و برای کسی عذر و دلیلی باقی نمانده است. 
بین این مطلب و آیات زیادی که جهاد را واجب می گردانند تضادی نیست، زیرا خداوند به پیکار و جنگ دستور داده است تا دین کاملا از آن او باشد، تا تجاوزِ تجاوزگران دفع گردد. 
و مسلمین اجماع کرده اند که جهاد در رکاب رهبر نیک و فاسق ادامه دارد، و نیز اجماع نموده اند که جهاد تبلیغی و عملی از فرایضی است که تا ابد ادامه دارد، و نیز اجماع نموده اند که جهادِ تبلیغی و عملی از فرایضی است که تا ابد ادامه دارد. پس هر مفسری که گمان برده باشد این آیه با آیات جهاد تضاد دارد، و بر این باور باشد که این آیه منسوخ است، سخن او سطحی و ضعیف است. و هرکس در این آیه شریفه بیاندیشید این موضوع را آن گونه که ما یادآور شدیم به وضوح در می یابد. 
سپس خداوند بیان کرد که مردم به دو گروه تقسیم می شوند: گروهی که به خداوند یگانه و بی شریک ایمان آورده و به طاغوت کفر وریده اند. و طاغوت به هر آن چیزی گفت می شود که با ایمان به خدا متضاد است از قبیل شرک و غیره. این گروه بی تردید به دستاویز محکم و ناگسستنی چنگ زده اند و بر دین درست قرار دارند و در نهایت به خدا و سرای بهشت می رسند.
و گروه دوم کسانی هستندکه  به خدا ایمان نیاورده و  به او کفر ورزیده و به طاغوت ایمان آورده اند و  برای همیش هلاک گردیده و  به عذاب جاودانگی مبتلا می شوند.
« وَاللّهُ سَمِيعٌ» و خداوند همه صداها را علی رغم اختلاف زبان ها و تفاوت نیازها می شنود، و دعای دعاکنندگان و شیونِ زاری کنندگان را می شنود. « عَلِيمٌ» به آنچه سینه ها پنهان داشته اند، و نیز به دیگر امور پنهان داناست، پس خداوند هرکس را برحسب کار و نیّتش مجازات می نماید.
آیه « اللّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُواْ» بر آیه قبلی مترتب می باشد، پس آن، اساس و پایه، این نتیجه است.
پروردگار خبر داد کسانی که ایمان آوردند و با انجام واجبات و ترک همه آنچه با ایمان منافی است صداقت ایمانشان را نشان دادند، خداوند ولّی و سرپرست آنهاست، و با ولایت ویژه خود آنها را سرپرستی می نماید، و تربیت آنها را بر عهده می گیرد، پس آنان را از تاریکی های جهل و کفر و گناهان و غفلت و رویگردانی به سوی نورِ علم و یقین و ایمان و اطاعت و روی آوردن کامل به پروردگارشان می برد، و دلهایشان را با نور وحی و ایمان که در قلب آنها می اندازد روشن می نماید، و آن را برایشان آسان می گرداند، و آنها را از سختی دور می کند. و اما کسانی که کفر ورزیده اند، پس چون سرپرستی غیر از سرپرست واقعی خود اختیار کرده اند آنها را به خودشان واگذار نموده و رسوایشان می کند، و آنها را به کسی واگذار می نماید که سرپرستی و ولایت وی را پذیرفته بودند، حال آنکه وی نمی تواند فایده ای به آنها برساند، و زیانی را از آنها دفع کند. پس این سرپرستان آنها را گمراه و بدبخت کرده و از هدایتِ و علم مفید و عمل صالح و از سعادت محروم می نماید، و آتش جهنم جایگاه آنان خواهد بود و در آن برای همیشه خواهند ماند. بار خدایا ما را از زمره کسانی قرار ده که ولّی و سرپرستشان هستی.أَفَمَن يَتَّقِي بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَقِيلَ لِلظَّالِمِينَ ذُوقُوا مَا كُنتُمْ تَكْسِبُونَ؛ آيا آن  کس  که  در روز قيامت  با چهره  خويش  عذاب  سخت  قيامت  را از  خودباز مي  دارد همانند کسي  است  که  بهشتي  است  ? به  ستمکاران  گفته  مي   شود :به  کيفر کارهايي  که  مي  کرده ايد عذاب  را بچشيد.
كَذَّبَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَأَتَاهُمْ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ؛ پيشينيانشان  تکذيب  کردند و عذاب  از جايي  که  نمي  دانستند بر سرشان  رسيد.
فَأَذَاقَهُمُ اللَّهُ الْخِزْيَ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ؛ خدا در اين  جهان  رسوايشان  ساخت  ، ولي  اگر بدانند ، عذاب  آخرت  بزرگ   تر است.
آيا کسي که خداوند او را هدايت کرده و به وي توفيق داده است تا راهي را در پيش بگيرد که او را به سراي بهشت مي رساند و کسي که در گمراهي است و بر عناد خود ادامه مي دهد تا اين که به قيامت آمده و عذاب بزرگ او را فرا گرفته و آن را با چهره و صورت که شريف ترين عضو است و کوچک ترين عذاب در آن اثر مي کند از خود دور مي نمايد چرا که دست و پاي او با زنجير بسته شده اند؟ برابر هستند؟ « وَقِيلَ لِلظَّالِمِينَ» و کساني که با کفر ورزيدن و  انجام گناهان بر خود ستم کرده اند مورد سرکوفت و سرزنش قرار گرفته و به آنان گفته مي شود:« ذُوقُوا مَا كُنتُمْ تَكْسِبُونَ» بچشيد کيفر کارهايي 