را «فِي کِتَبِ» در کتابي که لوح محفوظ است ثبت و ضبط نموده است؛ کتابي که همه آنچه را که بر بنده در اوقات و روزهاي زندگي اش مي گذرد دربر دارد. « إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ» بي گمان دانايي و آگاهي خداوند بسي فراوان است و همه اي معلومات و  دانستني ها را در بر مي گيرد و کتابش به آساني اين معلومات را در برگرفته است. پس اينها سه دليل بودند از ادله ي زنده شدن پس از مرگ و رستاخيز که همه ي آنها عقلي هستند و خداوند در اين آيات آنها را گوشزد کرده است. اين دلايل عبارتند از زنده کردن و خرّم گرداندن زمين پس از پژمرده شدنش زنده و خرم بگرداند مردگان را نيز زنده خواهد کرد.
و مراحل آفرينش انسان نيز يکي ديگر از دلايل عقلي اثبات زنده شدن پس از مرگ است. پس خدايي که او را آفريده و از اين مرحله به آن مرحله درآورده و از اين حالت به آن حالت برده است تا اينکه به مرحله اي مي رسد که برايش مقدر شده است، باري ديگر بر زنده کردن و پديد آوردن او داناتر است و اين کار برايش آسان تر مي باشد. 
و احاطه ي علم و آگاهي خداوند به همه اجزاي جهان بالا و پايين و موجودات  کوچک و بزرگ، و آنچه در دلهاست، و آگاه بودن به جنين هايي که در شکمهاست و زياد و کوتاه شدن عمرها و ثبت و ضبط نمودن آن در يک کتاب نيز يکي ديگر از دلايل عقلي اثبات معاد  است. پس خدايي که به آساني همه اي اين کارها را انجام مي دهد زنده گرداندن مردگان نيز براي او آسان تر است. پس با برکت است خدايي که خير او زياد است و بندگانش را به آنچه که  اصلاح زندگي دنيا و آخرتشان در آن مي باشد راهنمايي کرده  است.وَمَا يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائِغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَمِن كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ؛ اين  دو دريا يکسان  نيستند : يکي  آبش  شيرين  و گواراست  و يکي  شور و تلخ ، از هر دو گوشت  تازه  مي  خوريد ، و از آنها چيزهايي  براي  آرايش  تن  خويش   بيرون  مي  کشيد  و مي  بيني  که  کشتيها براي  يافتن  روزي  و غنيمت  ، آب  را  مي  شکافند و پيش  مي  روند  باشد که  سپاسگزار باشيد.
يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُّسَمًّى ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِهِ مَا يَمْلِكُونَ مِن قِطْمِيرٍ ؛ از شب  مي  کاهد و به  روز مي  افزايد و از روز مي  کاهد و به  شب  مي   افزايدو، آفتاب  و ماه  را رام  کرد  هر يک  تا زماني  معين  در حرکتند  اين  است خدا پروردگار شما  فرمانروايي  از آن  اوست   چيزهايي  را که   سواي  او به خدايي  مي  خوانيد مالک  پوست  ميان  هسته  خرمايي  هم  نيستند.
إِن تَدْعُوهُمْ لَا يَسْمَعُوا دُعَاءكُمْ وَلَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجَابُوا لَكُمْ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ؛ و اگر آنها را بخوانيد ، صدايتان  را نمي  شنوند و اگر بشنوند ، پاسختان   نگويند  و در روز قيامت  شرک  آوردنتان  را انکار کنند  و کس  همانند  خداي  آگاه  خبردارت  نسازد.
در اينجا خداوند از قدرت و حکمت و رحمت مستمّر خود خبر مي دهد که او در نوع دريا را براي مصالح و منافع همه ي اهل زمين قرار نداده، چون مصلحت اقتضا مي نمايد که نهرها شيرين و گوارا باشند تا نوشندگان و کشاورزان و درختکاران از آن بهره مند شوند. نيز مصلحت ايجاب مي کند که دريا تلخ و شور باشد تا هوايي که زمين را احاطه کرده است به سبب بوي حيواناتي که در دريا مي ميرند، فاسد و آلوده نشود،و چون دريا ساکن است و روان نيست و از آن رو که شور است، آب آن تغيير نمي کند. و نيز شوري اش براي آن است تا حيوانات آن بهتر و لذيذتر باشند. بنابراين فرمود:« وَمِن كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا» و از هر دو درياي شور و شيرين گوشت تازه اي مي خوريد، و آن ماهي است که شکار آن در دريا آسان است. « وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا» و لولو و مرجان و ديگر چيزهايي را که در دريا يافت مي شود از آن بيرون مي آوريد. پس اينها مصالح بزرگي براي بندگان هستند.  و از جمله منافعي که در دريا براي بندگان نهفته اين است که خداوند دريا را براي حمل کشتي ها مسخر کرده، پس کشتي ها را مي بيني که آب دريا را مي شکافند و از منطقه اي به منطقه اي ديگر و از جايي به جايي ديگر مي روند، و مسافران و بارهاي سنگين و اموال تجارتي ايشان را حمل مي کنند، و مردم با اين کار از لطف و فضل خداوند در حد زيادي بهره مند مي شوند. بنابراين فرمود:« لِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» تا از فضل خداوند بهره مند شويد و شکر خدا را به خاطر نعمت هايي که پيش تر بيان شد به جاي آوريد.
و از جمله نعمت هايش نيز يکي اين است که شب را در روز و روز را در شب داخل مي کند، و هرگاه يکي بيايد ديگري مي رود، و يکي بيشتر و يکي  کمتر مي شود، و گاهي شب و روز برابر مي گردند. و در آمدن شب و روز منافع بندگان و حيوانات و درختان و کشتزارهايشان تامين مي گردد. و همچنين خداوند برکات و نعمات ديگري را نيز در مسخّر کردن خورشيد و ماه قرار داده است از قبيل روشنايي و نور و حرکت و سکون و پخش و پراکنده شدن مردم در روز براي جستن فضل  خدا، و رسيدن ميوه ها در روز، و خشک شدن آنچه که بايد خشک شود، و ديگر نيازهايي که اگر برآوره نشوند مردم متضّرر خواهند شد. اين ها همه نعمت هاي خداوند مي باشند . 
« كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُّسَمًّى» هريک از ماه و خورشيد تا مدت معيني در دايره ي خود در حرکت اند و هرگاه زمان معين فرا رسد و دنيا به پايان برسد ماه و خورشيد از حرکت بازخواهند ايستاد و تاريک خواهند شد و ستارگان از بين مي روند. وقتي  خداوند از اين مخلوقات و از عبرت و نشانه هايشان که بر کمال و  احسان خدا دلالت مي نمايند سخن گفت، فرمود:« ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ» اين است خدا پروردگار شما؛ خدايي که همه ي اين پديده ها را خود به تنهايي آفريده ومسخر کرده است. اين خداوند پروردگار و معبود شما است که فرمانروايي همه از آن اوست.
« وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِهِ مَا يَمْلِكُونَ مِن قِطْمِيرٍ» و بت هايي را که به جاي خداوند به فرياد مي خوانيد مالک کوچک ترين چيزي نيستند، و حتي مالکيت پوست هسته خرما را که حقيرترين چيز است ندارند. پس چگونه آنها به فرياد و کمک خوانده مي شوند در حاليکه مالک هيچ چيزي از آسمان ها و زمين نيستند. « إِن تَدْعُوهُمْ لَا يَسْمَعُوا دُعَاءكُمْ» با وجود اين اگر آنها را به  فرياد بخوانيد، صدا و خواندن شما را نمي شنوند، چون معبودان باطلي را که به فرياد مي خوانيد موجودات جامد و يا مردگان، و يا فرشتگاني هستند که مشغول اطاعت و پرستش پروردگارشان مي باشند. « وَلَوْ سَمِعُ