ا چنان هوشيار و زرنگ هستند كه عقل ها و خردها را به تحير وا مي دارند. پيشرفت هاي شگفتي كه در زمينة مسايل هسته اي و الكترونيكي و ساختن كشتي ها و انواع ماشين ها و هواپيماها حاصل شده بسيار جاي تعجب و انديشه است، چرا كه در اين ميدان پيشرفت چشم گيري داشته اند و به خرد و عقل خود مي بالند و ديگران را از آنچه كه خداوند به آنها ارزاني داشته است ناتوان مي بينند و با نگاه تحقير آميز به آنان مي نگرند.
در حالي كه آنها در امر دين از ابله ترين مردمان بوده و بيش از همه از آخرت بي خبر هستند و از سرانجام بد خويش آگاهي ندارند و شناخت آنها نسبت به سرانجام كارشان بسيار كم است.
و صاحبان بينش آنان را مي بينند كه در جهالت خود سرگشته و در گمراهي شان حيران اند و در باطل خود پيش مي روند. خدا را فراموش كردند پس خداوند نيز آنها را از ]حال[ خودشان فراموش گردانيد و ايشان فاسقانند.
سپس اگر به افكار و انديشه هاي ظريف و دقيقي كه خداوند در امور دنيا و ظاهر آن به آنها بخشيده است نگاه كنند، و محروميت خود از عقل متعالي را بنگرند خواهند دانست كه همه چيز بندگان در دست خداست، و كسي كه هدايت شده است به توفيق او بوده و اوست كه مردم را خوار مي نمايد. ]و اگر كمي انديشه مي كردند[ از پروردگارشان مي ترسيدند و از او مي خواستند تا به آنها نور عقل و ايمان عطا كند تا به او برسند و در راه او گام بردارند و خداوند هم آنان را به خواسته هايشان مي رساند. و اگر اين چيزها با ايمان همراه باشد و اين پيشرفت هاي ظاهري بر ايمان مبتني گردد نتيجة آن پيشرفت عالي و زندگي پاكيزه خواهد بود. اما از آن جا كه بسياري از مهارت هاي فكري بر اساس بي ديني است نتيجه اي جز انحطاط اخلاقي و اسباب هلاكت و نابودي در بر ندارد.أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ بِلِقَاء رَبِّهِمْ لَكَافِرُونَ
آيا به ضمير خود نمي انديشند که خداوند آسمان ها و زمين و آنچه را که در ميان آنهاست جز به حق و براي مدت زمان معيني نيافريده است؟! و به راستي بسياري از مردم به ملاقات پروردگارشان باور ندارند.
أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَأَثَارُوا الْأَرْضَ وَعَمَرُوهَا أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا وَجَاءتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
آيا در زمين به گشت و گذار نپرداخته اند تا بنگرند سرانجام کساني که پيش از ايشان بوده اند چگونه بوده است؟! آنان از ايشان توانمند تر بودند و زمين را بهتر کاويدند و زير و رو کردند و آن را بيشتر از آنچه ]ايشان[ آباد کرده اند آباد نمودند. و پيامبرانشان با معجزه ها به سوي آنان آمدند پس خداوند بر آن نبود که بر آنان ستم کند ولي خودشان به خويشتن ستم مي کردند.
ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤُوا السُّوأَى أَن كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَكَانُوا بِهَا يَسْتَهْزِؤُون
سپس عاقبت کساني که مرتکب کارهاي بسيار زشت مي شدند چنان شد که آيات خدا را دروغ انگاشتند و آن را به باد تمسخر مي گرفتند.
آيا کساني که پيامبران خدا و لقاي او را تکذيب مي کنند در وجود خود نينديشينده اند؟! زيرا در وجود آنها نشانه هايي است که به سبب آن مي دانند کسي که آنان را از نيستي به وجود آورده است بعداز مردن نيز آنها را دوباره زنده خواهد کرد، و کسي که آفرينش آنها را در مراحل مختلفي قرار داده و از نطفه به خون بسته و از خون بسته به تکه گوشتي، و از تکه گوشتي آنها را به انساني تبديل نموده و روح را در آن دميده و به دوران کودکي رسانده سپس او را به سن جواني و از جواني به پيري و از پيري به فرسودگي مي رساند، شايسته نيست آنها را بي هدف رها کند و به آنها امر و نهي نکند و پاداش و کيفر ندهد؟!
مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ خداوند آسمان ها و زمين و آنچه را که ميان آنهاست جز به حق نيافريده است. يعني آسمان ها و زمين را آفريده تا شما را بيازمايد که کداميک از شما عمل بهتري انجام مي دهد.
وَ أجَلٍ مُّسَمًّي و بقاي آسمان ها و زمين تا مدت معيني است که با تمام شدن آن دنيا به پايان مي رسد و قيامت برپا مي شود، و زمين به زميني ديگر و آسمان ها به آسمان هايي ديگر تبديل مي گردند. وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ بِلِقَاء رَبِّهِمْ لَكَافِرُونَ و بسياري از مردم به لقاي پروردگارشان باور ندارند. بنابراين براي لقا و ديدار او آمادگي ندارند و پيامبراني را که از آن خبر داده اند تصديق نکرده اند، و اين کفري است که دليلي براي آن وجود ندارد. بلکه دلايل قاطعي بر رستاخيز و جزا و سزا دلالت مي نمايند.
بنابراين خداوند به آنها گوشزد کرد که در زمين به گشت و گذار بپردازند و در سرانجام کساني که پيامبرانشان را تکذيب کردند و با فرمان آنها مخالفت نمودند بنگرند؛ کساني که از اينها قدرت بيشتري داشتند و زمين را بيشتر کاويدند و زير و رو کردند و در آن کاخها و کارخانه ها ساختند و درختاني کاشتند و کشتزارهايي ايجاد نمودند و نهرهايي جاري کردند. اما وقتي پيامبرانشان با معجزه هاي روشني که بر حق و صحت آنچه که با خود داشتند دلالت مي کرد به نزدشان آمدند تکذيبشان کردند، پس توانمندي و قدرتشان بر ايشان کارساز نبود و کاويدنشان به آنها سودي نبخشيد.
پس به آثار ايشان مي نگرند و جز ملتي نابود شده و مسکن هاي وحشت انگيز چيزي نمي يابند و مردم همواره آنها را نکوهش و مذمت مي نمايند و اين سزاي زود هنگام آنها در اين دنياست که مقدمه اي براي کيفر و سزاي آن جهان است. و ملت هايي که هلاک و نابود شده اند خداوند بر آنها ستم نکرده است بلکه آنها خود بر خويشتن ستم نمودند و سبب هلاکت و نابودي خويش را فراهم کردند.
ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤُوا السُّوأَى و سرانجام کار کساني که مرتکب کارهاي بسيار زشت مي شدند بدانجا کشيد و ارتکاب اين کارها آنان را بدانجا رساند که أَن كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَكَانُوا بِهَا يَسْتَهْزِؤُون آيات خدا را تکذيب کردند و آنها را به باد تمسخر گرفتند. و اين کيفر کارهاي بد و گناهانشان بود. و اين مسخره کردن و تکذيب موجب بزرگترين کيفرها و مشکل ترين عذاب ها براي آنان است.اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ خداوند آفرينش را آغاز مي کند سپس آن را دوباره بر مي گرداند آن گاه به سوي او باز گردانده مي شويد.
وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُبْلِسُ الْمُجْرِمُونَ و روزي که قيامت بر پا مي شود گناهکاران نااميد و سرگردان مي گردند.
وَلَمْ يَكُن لَّهُم مِّن شُرَكَائِهِمْ شُفَعَاء وَكَانُوا بِشُرَكَائِهِمْ كَافِرِينَ و