لاق بدهد، و اگر از طلاق دادن امتناع ورزید حاکم آنها را جدا می نماید و طلاق را برای او صادر می کند. اما بازگشتن به سوی همسر، نزد خداوند پسندیده تر است. بنابراین خداوند متعال فرمود: « فَإِنْ فَآؤُوا» اگر بازگشتند به آنچه که بر آن سوگند خورده بودند که آن را ترک نمایند، و آن آمیزش است« فَإِنَّ اللّهَ غَفُورٌ» پس همانا خداوند آمرزنده است، و آنها را به خاطر سوگندی که خورده اند و آن را شکسته اند، می آمرزد. « رَّحِيمٌ» مهربان است، چرا که برای سوگندهایشان کفاره و حلال کردنی قرار داده است، و خداوند آن را بر آنها طوری لازم قرار نداده که قابل شکستن نباشد، و نیز با آنها مهربان است، به شرطی که پیش همسرانشان بازگردند و با همسران خود به مهربانی رفتار نمایند.
« وَإِنْ عَزَمُواْ الطَّلاَقَ» و اگر از بازگشتن به نزد همسران امتناع ورزیدند، این بدان معنی است که آنان نسبت به همسران خود بی علاقه هستند، و نمی خواهند با آنان زندگی کنند، و این چیزی جز اراده طلاق نیست، پس اگر خودش به طور مستقیم این حق واجب را ادا کرد چه بهتر، وگرنه حاکم او را مجبور به طلاق دادن می نماید. « فَإِنَّ اللّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ» این هشدار و تهدید برای کسی است که چنین سوگندی می خورد و هدفش از آن زیان رساندن، و مردم را به سختی افکندن است. و از این آیه استدلال می شود که «ایلاء» مخصوص زن است، چون خداوند متعال فرموده است: « مِن نِّسَآئِهِمْ» و نیز دلالت می نماید که آمیزش با همسر هر چهار ماه یکبار واجب است، چون بعد از چهار ماه مرد مجبور می گردد که با زنش آمیزش کند، و اگر امتناع ورزد باید او را طلاق دهد، و چنین حکمی بدان سبب است که امر واجبی را ترک کرده است.وَكَأيّن مِّّن دَآبَّهٍ لَّا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللهُ يَرْزُقُهَا وَ إيَّاكُمْ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ و چه بسيارند جنبندگاني كه نمي توانند روزي خود را بر دارند ]بلكه[ خداوند به آنها و به شما روزي مي دهد، و او شنواي داناست.
خداوند متعال روزي دادن به همة آفريده هاي قوي و ضعيف را به عهده گرفته است : مِّن دَآبَّهٍ پس چه بسيار جنبندگان و جانوراني در زمين وجود دارند كه جسم و عقل و دركشان ضعيف است، لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا و روزي خود را بر نمي دارند و آن را ذخيره نمي كنند، بلكه همواره چنان هستند كه چيزي از روزي را با خود ندارند اما خداوند هميشه و در هر وقت روزي را بر ايشان فراهم مي سازد، اللهُ يَرْزُقُهَا وَ أيَّاكُمْ شما و آنها را خدا روزي مي دهد، پس همة شما تحت سرپرستي خدا هستيد و شما را روزي مي دهد، همانطور كه شما را آفريده است.
وَ هُوَ السَّمِيعُ العَلِيمُ و او شنواي داناست. پس هيچ چيزي بر او پنهان نمي ماند و هيچ جنبنده و جانوري از نگاه خدا پنهان نمي شود و به سبب نداشتن روزي هلاك نمي گردد. آن گونه كه خداوند متعال مي فرمايد : وَ مَا مِن دَآبَّهٍ فِي الأرْضٍ إلَّا عَلَي اللهِ رِزْقُهَا وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَ مُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ فِي كِتَبٍ مُّبِينٍ و هيچ جنبنده اي در زمين نيست مگر اينكه روزي آن بر خداست و محل استقرار و مكان مردنش را مي داند. همة ]اينها[ در كتاب روشني ]ثبت گرديده[ است.وَلَئِن سَألْتَهُم مَّنْ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَ الأرْضَ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ لَيَقُولُنَّ اللهُ فَأنَّي يُؤفَكُونَ و اگر از آنان بپرسي كه چه كسي آسمان ها و زمين را آفريده و خورشيد و ماه را مسخّر كرده است؟ البته خواهند گفت : «خدا». پس چگونه منحرف مي گردند؟!
الله يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ يَقْدِرُ لَهُ إنَّ اللهَ بِكُلِّ شَيْ ءٍ عَلِيمٌ خداوند روزي را براي هر كس از بندگانش كه بخواهد فراوان و گسترده مي كند، و براي هر كس كه بخواهد تنگ مي گرداند. همانا خداوند به هر چيزي داناست.
وَلَئِن سَألْتَهُم مَّن نَّزَّلَ مِنَ السَّمَآءِ مَآءً فَأحْيَا بِهِ الْأرْضَ مِن بَعْدِ مَؤتِهَا لَيَقُولُنَّ اللهُ قُلِ الْحَمْدُللهِ بَلْ أكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ و اگر از آنان بپرسي كه چه كسي از آسمان آبي را نازل كرد آنگاه با آن زمين را بعد از پژمرده شدنش زنده گرداند؟ قطعاً خواهند گفت : «خدا»، بگو : «ستايش خداوند راست»، اما بيشتر آنان نمي فهمند.
اين استدلالي است عليه مشركان كه تكذيب كنندة توحيد الوهيت و يگانه پرستي بودند. و با توجه به اينكه توحيد ربوبيت را قبول داشتند، به پذيرش توحيد الوهيت نيز ملزم مي گردند. پس اگر از آنها بپرسي كه آسمان ها و زمين را چه كسي آفريده است و چه كسي از آسمان آبي فرو فرستاده و به وسيلة آن زمين را پس از پژمرده شدنش زنده ساخته است؟ و تدبير همة چيزها در دست چه كسي است؟ لَيَقُولُنَّ اللهَُ خواهند گفت : خدا. و به ناتواني بت ها و چيزهايي كه در كنار خدا و همراه با او پرستش مي كنند اعتراف مي نمايند و مي گويند : آنها توانايي چيزي از اين كارها را ندارند.
پس به دروغگويي خويش و روي آوردنشان به سوي كسي كه سزاوار آن نيست به كاري بپردازد اعتراف مي كنند. پس بدان كه آنها عقل ندارند و بي خرد هستند! و كيست بي عقل تر و كم بينش تر از كسي كه به سنگ يا به قبري يا امثال آن روي آورد – در حالي كه مي داند نمي تواند فايده و زياني بدهد، و نمي آفريند و روزي نمي دهد – و اخلاص و صفاي عبوديت را با روي آوردن به آن مكدر و تيره نمايد و او را با پروردگار آفريننده و روزي دهنده و فايده دهنده و زيان دهنده شريك سازد؟!
و بگو : ستايش خداوندي راست كه هدايت را از گمراهي مشخص نمود و باطل بودن آنچه را كه مشركان بر آن هستند واضح گرداند تا توفيق يافتگان از آن بر حذر باشند. و بگو : ستايش خداوندي راست كه جهان بالا و پايين را آفريده و به تدبير امور روزمرّة آنها پرداخته است و براي هر كس كه بخواهد روزي را فراوان و گسترده مي نمايد، و براي هر كس كه بخواهد روزي را تنگ و كم مي گرداند. و اين عين حكمت اوست، چرا كه او مصلحت بندگانش و آنچه را كه برايشان مناسب است مي داند.وَ مَا هَذِهِ الْحَيَوهُ الدُّنْيَآ إلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبُ و إنَّ الدَّارَ الأخِرَهَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُواْ يَعْلَمُونَ و زندگي اين دنيا جز سرگرمي و بازيچه نيست، و زندگي جهان آخرت زندگي ]راستين[ است اگر مي دانستند.
فَإذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُْا اللهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدّيِنَ فَلَمَّا نَجَّهُمْ إلَي الْبَرّ إذَا هُمْ يُشْرِكُونَ و هنگامي كه سوار كشتي شوند خداوند را خالصانه و مخلصانه به دعا مي خوانند، پس چون آنان را نجات دهد و به خشكي برساند باز ايشان شرك مي ورزند.
لِيَكْفُرُوا بِمَآ ءَاتَيْنَهُمْ وَ لِيَتَمَتَّعُواْ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ تا ]سرانجام[ در آنچه به آنان داده ايم ناسپاسي كنند و تا بهره مند گردند، پس خواهند دانست.
أوَلَمْ يَرَؤاْ أنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا ءَامِنًا وَ يُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ أفَبِالْبَطِلِ يُؤمِنُونَ وَ بِنِعْمَهِ اللهِ ي