ديگر بيزاري مي جويند. همانطور که خداوند متعال فرموده است: (و اذا حشر الناس کانوا لهم اعداء و کانوا بعبادتهم کافرين) و هنگامي که مردم حشر شوند، کساني که شريک خدا قرار داده شده بودند دشمنان آنها [= مشرکان] خواهند شد، و عبادت آنها را انکار مي کنند.وَرَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُم مُّوَاقِعُوهَا وَلَمْ يَجِدُوا عَنْهَا مَصْرِفًا و گناهکاران آتش دوزخ را مي بينند و مي دانند که ايشان بدان مي افتند اما جايي را نمي يابند که بدان رو کنند. 
وقتي که روز قيامت و زمان حساب و کتاب فرا مي رسد، و مردم بر حسب اعمالي که انجام داده اند به گروههايي تقسيم مي شوند، و گناهکاران به عذاب گرفتار مي آيند، مجرمان جهنم را مي بينند و قبل از اينکه وارد آن بشوند به شدت پريشان و مضطرب مي گردند، چون مي دانند که به آن در مي افتند. و مفسرين گفته اند. «ظن» در اينجا به معني يقين است. پس آنها يقين مي کنند که به جهنم مي روند، (وَلَمْ يَجِدُوا عَنْهَا مَصْرِفًا) و راه گريز نمي يابند که بدان رو کنند، و هيچ کس جز با اجارۀ خدا نمي تواند براي آنها سفارش و شفاعت نمايد. به راستي که دلها از خوف و وحشت چنين جايگاهي به لرزه مي افتد.وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِلنَّاسِ مِن كُلِّ مَثَلٍ وَكَانَ الْإِنسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا و به راستي که در اين قرآن براي مردمان هرگونه مثلي را به شيوه هاي گوناگون بيان داشته ايم، وانسان بيش از هر چيز و [هرکس] مجادله گر است. 
خداوند متعال از عظمت و شکوه قرآن و فراگيري آن خبر داده و بيان مي نمايد که در قرآن هرگونه مثلي را به شيسوه هاي گوناگون بيان داشته است. يعني هر راهي که انسان را به دانش هاي مفيد و سعادت جاودانگي مي رساند، و هر راهي که انسان را از بدي و هلاکت مصون مي دارد، در آن بيان کرده است. و در قرآن مثالهاي حلال و حرام، و سزاي اعمال، و تشويق و بيم دادن، و اخبار راستيني که به دلها باور و آرامش و نور مي بخشد بيان کرده است . و اين ايجاب مي کند که انسان در برابر قرآن تسليم شود و از آن اطاعت نمايد، و با قرآن در هيچ چيزي به ستيز برنخيزد. با وجود اين بسياري از مردم بعد از اينکه حق برايشان روشن شد دربارۀ آن به مجادله مي پردازند و در باطل فرو مي روند تا حق را در هم بکشنند. بنابراين فرمود: (كَانَ الْإِنسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا) و انسان بيش از هر چيز به مجادله و مشاجره مي پردازد، با اينکه جرو بحث و مشاجره شايستۀ آنان نيست و کاري منصفانه و دادگرانه نمي باشد. و آنچه باعث شده تا انسان به مشاجره و مجادله بپردازد و به خداوند ايمان نياورد ستم و کينه توزي است، نه اينکه بيان و حجت الهي ناقص باشد و اگر عذاب به سراغ آنها بيايد و به مصايبي گرفتار شوند. که پيشينيان به آن گرفتار شده اند، حالتشان چنين نخواهد بود. بنابراين فرمود:وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَن يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءهُمُ الْهُدَى وَيَسْتَغْفِرُوا رَبَّهُمْ إِلَّا أَن تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلًا و [چيزي ] مردم را باز نداشت از اينکه ايمان آورند آنگاه که هدايت به سوي آنان آمد و از پروردگارشان آمرزش بخواهند، مگر اينکه سرنوشت پيشينيان بر سر آنان بيايد. و يا اينکه آشکارا عذاب بدينشان برسد. 
چيزي که مانع ايمان آوردن مردم شد حال آن که بر آنان اقامه ي حجت شده بود، و نور و هدايتي که با آن هدايت از گمراهي و حق از باطل تشخيص داده مي شوند و به آنان رسيده بود عدم بيان حقيقت نبود، بلکه ستم و تجاوزگري آنان بود. پس چيزي باقي نمانده مگر اينکه سنت و قاعدۀ خداوند که در مورد گذشتگان جاري شد و آن عبارت بود از اينکه هرگاه ايمان نياوردند در اين دنيا آنان را به عذاب گرفتار نمايد، دامنگيرشان گردد، و يا با دو چشم خود مشاهده کنند که عذاب به استقبالشان مي آيد يعني : بنابراين مردم بايد بترسند از اينکه چنين وضعيتي برايشان پيش آيد، و بايد دست از کفر و بي ايماني بردارند، قبل از اينکه عذابي به سراغشان بيايد که قابل برگشت نيست.وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ وَيُجَادِلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالْبَاطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ وَاتَّخَذُوا آيَاتِي وَمَا أُنذِرُوا هُزُوًا و ما پيامبران را جز مژده رسان و بيم دهنده نمي فرستيم، و کافران به باطل مجادله مي کنند تا با آن حق را از ميان ببرند، و آيات مرا و چيزي که از آن بيم داده شده اند به استهزا مي گيرند. 
ما پيامبران را بيهوده نفرستاده ايم، و نيز آنها را نفرستاده ايم تا مردم آنان را به خدايي بگيرند، و آنان را نفرستاده ايم که [ديگران را] به سوي خودشان دعوت نمايند، بلکه براي اين فرستاده ايم تا مردم را به سوي خوبي فرا خوانند و از بدي باز دارند، و آنها را مژده دهند که اگر از امر و نهي آنها فرمان ببرند در اين دنيا و در آن جهان پاداش خواهند داشت. و آنها را بيم دهند که اگر سرپيچي کنند، در اين دنيا و در آن جهان به عذاب گرفتار خواهند شد. پس به اين طريق حجت خدا بر بندگان اقامه مي گردد. با وجود اين ، ستمگران کافر، بيهوده در باطل مجادله کرده، و مي خواهند با اين روش حق را از ميان ببرند. بنابراين کافران تا جايي که مي توانند براي کمک کردن باطل و شکست دادن حق مي کوشند، و آنها پيامبران خدا و آيات الهي را به مسخره گرفته، و به دانش انکي که دارند شادمان هستند اما خداوند نور خويش را کمال مي نمايد گرچه کافران نپسندند، و خداوند حق را بر باطل چيره مي گرداند. (بل نقذب بالحق علي البطل فيدمعه فاذا هو زاهق) بلکه به وسيلۀ حق، باطل را در هم مي کوبيم، و [سرانجام] حق، باطل را در هم مي شکند، و باطل از بين مي رود. 
و از جمله حکمت و رحمت الهي اين است که مقدر نموده باطل گرايان که به وسيلۀ باطل با حق به ستيز و مجادله مي پردازند. يکي از بزرگترين اسباب روشن شدن حق و مشخص شدن شواهد و دلايل آن، و يکي از بزرگترين اسباب براي روشن شدن باطل و فساد آن مي باشند، زيرا هر چيزي با ضدش شناخته مي شود.وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ فَأَعْرَضَ عَنْهَا وَنَسِيَ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ إِنَّا جَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَن يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِن تَدْعُهُمْ إِلَى الْهُدَى فَلَن يَهْتَدُوا إِذًا أَبَدًا و کيست ستمکارتر از کسي که با آيات پروردگارش پند داده شود، آنگاه از آن روي گرداند، و آنچه را که از پيش فرستاده است فراموش کند؟ ما بر دلهاي آنان پرده ها افکنده ايم تا آن را نفهمند، و در گوشهايشان سنگيني قرار داده ايم، و اگر آنها را به سوي هدايت بخواني هرگز راه نيابند. 
وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُم بِمَا كَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَل لَّهُم مَّوْعِدٌ لَّن يَجِدُوا مِن دُونِهِ مَوْئِلًا و پروردگار تو بس آمرزنده و صاحب رحم است ، اگر آنان را در برابر 