ت در كار نباشد و مانع آن وجود داشته باشد هر شر و هلاكتي در آنان يافت ميشود.
وقتي معبودانشان از آنها بيزاري جستند خداوند با نكوهش و سرزنش به پرستش كنندگان مشرك فرمود: فَقَدْ كَذَّبُوكُم بِمَا تَقُولُونَ شما كه ميگفتيد اينان ما را منحرف كرده و به عبادت خود فرا خواندند، و به ما قول دادند كه در نزد خدا بر ايمان شفاعت كنند، اينك شما را تكذيب كرده و به بزرگترين دشمنان شما تبديل شدهاند! پس عذاب بر شما ثابت و محقق است. فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفًا پس شما نميتوانيد عذاب را از خود بازگردانيد؛ و نميتوانيد فديه و بلاگرداني بپردازيد.
 وَلَا نَصْرًا و نميتوانيد خود را ياري كنيد، چون ناتوان هستيد و ياري كنندهاي نداريد. اين حكم گمراهان جاهلي است كه تقليد ميكنند كه حكم بسيار بدي است، و سرنوشت زشتي نيز در انتظار آنان است. ولي كسي از آنها كه حق را دانسته اما از آن روي برتافته است، خداوند در حق او ميفرمايد: وَمَن يَظْلِم مِّنكُمْ و هر كس از شما از روي ستم و عناد حق را ترك گفته و ستمگري نمايد، نُذِقْهُ عَذَابًا كَبِيرًا عذاب بزرگي بدو ميچشانيم كه اندازة آن را نميتوان دريافت.
سپس خداوند متعال در پاسخ تكذيب كنندگان كه ميگفتند: مال هذا الرسول ياكل الطعام و يمشي في الاسواق اين پيامبر چرا غذا ميخورد و در بازارها راه ميرود، فرمود: وَما أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ ما پيامبران را جسمهايي نيافريدهايم كه غذا نخورند، و نيز آنان را فرشته نگرداندهايم، پس آنان الگوي تو هستند، و اما فقر و توانگري آزمايش و حكمتي است از جانب خدا همانطور كه فرموده است: وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً و برخي از شما را وسيله امتحان و آزمايش برخي ديگر قرار دادهايم.
پس پيامبر آزمايشي است براي كساني كه به سوي انها فرستاده شده تا فرمانبرداران از نافرمانان جدا شوند. و پيامبران را با فراخواندن مردم مورد آزمايش قرار داديم. و توانگري آزمايشي است براي فقير، و فقر آزمايشي است براي ثروتمند و اينگونه تمام آفريدهها در اين جهان آزموده ميشوند، و اين دنيا سراي آزمايش و امتحان و گرفتار شدن به مصيبت است، و هدف از اين آزمايش اين است أَتَصْبِرُونَ [تا معلوم شود] كه آيا شكيبايي ميورزيد؟ و وظيفة خود را انجام ميدهيد؟ پس خداوند شما را پاداش ميدهد. يا اينكه شكيبايي نميكنيد و سزاوار مجازات ميشويد. وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا و پروردگارت بيناست و به احوال شما آگاه ميباشد. و هر كس را كه شايستة رسالت خود بداند برميگزيند، و فضايل خود را به او اختصاص ميدهد. و كارهايتان را ميداند و شما را بر آن سزا و جزا ميدهد؛ اگر كارهايتان خوب باشد به شما پاداش نيك، و اگر بد باشد به شما سزاي بد ميدهد.أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ الَّذِينَ خَلَوْاْ مِن قَبْلِكُم مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء وَزُلْزِلُواْ حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللّهِ أَلا إِنَّ نَصْرَ اللّهِ قَرِيبٌ، آیا گمان برده اید که وارد بهشت شوید حال آنکه هنوز آنچه بر سرگذشتگان آمد بر سر شما نیامده است؟ آنان دچار سختی و زیان شدند و پریشان گشتند تا آن جا که پیامبر و کسانی که همراه او بودند، گفتند:« پس یاری خدا کی خواهد رسید؟» بدانید که نصرت الهی نزدیک است.
خداوند متعال خبر می دهد که بندگانش را به خوشی و ناخوشی و مشقت می آزماید، همانطور که نسل های پیش از آنها را آزموده است. پس این سنت جاری خداوند است وتغییر نمی کند، و مجریان دین و شریعت الهی باید مورد آزمایش قرار گیرند. پس اگر بر حکم و فرمان خدا صبر نمایند و به سختی هایی که در راه آنان قرار دارد توجه نکنند، راستگویانند و کمال سعادت و سروری را دریافته اند. و هرکس فتنه مردم را چون عذاب الهی قرار دهد و سختی ها و مشکلات او را از رسیدن به هدفش متوقف نمایند، پس او در ادعای ایمان دروغ می گوید، زیرا ایمان به آراستن و آرزو کردن و ادعای تو خالی نیست، بلکه این اعمال است که آنرا تصدیق یا تکذیب می کند.
 و بر امت های پیشین چنین گذشته است: « مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء» فقر و بیماریهای جسمی آنها را فرا گرفت. « وَزُلْزِلُواْ» و با انواع ترس؛ از قبیل تهدید به قتل، تبعید، ضبط شدن اموالشان و کشته شدن دوستانشان، و انواع زیان مواجه شدند، و متزلزل گشتند. و با این که به نصرت و کمک الهی یقین داشتند، احساس کردند که نصرت خداوند به تاخیر افتاده، و انتظار داشتند خداوند هرچه زودتر به داد آنان برسد. اما به خاطر شدت و دشواری موقعیتی که در آن قرار گرفته بودند، « يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللّهِ» پیامبر (ص) و کسانی که همراه او ایمان آورده بودند، می گفتند: یاری و نصرت خداوند کی می آید؟! و از آن جا که کسانی به دنبال سختی می آید، و نیز پایان شب سیه سپید است، خداوند متعال فرمود: « أَلا إِنَّ نَصْرَ اللّهِ قَرِيبٌ» آگاه باشید که یاری خدا نزدیک است. پس هرکس که طرفدار حق یا مجری آن باشد مورد آزمایش قرار می گیرد. و معلوم است که چنین کسانی در سخت ترین شرایط بسر می برند، اما اگر صبر داشت و برآن استقامت ورزند، رنج و مشکل آنان به بخشش و بهره ای الهی تبدیل می گردد، و سختی هایشان به راحتی تبدیل شده و به دنبال آن بر دشمنان پیروز می شوند و تمامی زخم ها و دل شکستگی هایشان شفا می یابد. خداوند متعال در همین رابطه در جایی دیگر از قرآن می فرماید: « أَم حَسِبتُم أَن تَدخُلُوا الجَنَّة وَلَمَّا یَعلَمِ اللهُ الَّذیِنَ جَهَدُوا مِنکُم وَیعلَمَ الصَّبِرینَ» آیا گمان برده اید که وارد بهشت شوید و هنوز خداوند از میان شما کسانی را که جهاد کرده اند و صبر نموده اند مشخص نکرده است؟! و در جایی دیگر می فرماید: « آلم ، أَحَسِبَ النَّاسُ أَ« یُترَکُوا أَن یَقُولُوا ءَامَنَّا وَهُم لَا یُفتَنُونَ ، وَلقَد فَتَنَّا الَّذِینَ مِن قَبلِهِم فَلیَعلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَلَیعلَمَنَّ الکَذِبینَ» ألف لام میم. آیا مردم گمان برده اند که اگر بگویند: ایمان آورده ایم، رها می شوند، و آنها مورد آزمایش قرار نمی گیرند؟! به راستی کسانی را که پیش از آنها بودند، آزمودیم، پس باید خداوند کسانی را که راست گفته اند و کسانی را که دروغ گفته اند مشخص کند. پس به هنگام امتحان، فرد یا مورد احترام قرار می گیرد و یا ذلیل می شود.وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءنَا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَيْنَا الْمَلَائِكَةُ أَوْ نَرَى رَبَّنَا لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنفُسِهِمْ وَعَتَوْ عُتُوًّا كَبِيرًاو كساني كه به لقاي ما اميد ندارند، ميگويند: «چرا فرشتگان پيش ما نميآيند؟ يا چرا پروردگار خود را نميبينيم؟». به راستي آنان خويشتن را بزرگ پنداشتند و سخت