ني كه به آنها دادهايم دليلي بر آن است كه آنان اهل خير و سعادت و خوشبختي هستند، و خوبي دنيا و آخرت از آن آنهاست؟ آنها چنين فكر ميكنند اما در حقيقت چنين نيست. بَل لَّا يَشْعُرُونَ بلكه نميدانند كه ما آنان را مهلت ميدهيم و كمكشان ميكنيم تا بيشتر گناه كنند و عذابشان در آخرت كامل و فراوان شود، و تا به آنچه داده شدهاند شادمان شوند و ديگران به آن رشك برند. پس زماني كه به آنچه داده شدهاند شاد شدند ناگاه آنان را به عذاب گرفتار ميكنيم.إِنَّ الَّذِينَ هُم مِّنْ خَشْيَةِ رَبِّهِم مُّشْفِقُونَ بيگمان آنان كه از خوف خدا هراسانند.
وَالَّذِينَ هُم بِآيَاتِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ و كساني كه با آيات پروردگارشان ايمان ميآورند.
وَالَّذِينَ هُم بِرَبِّهِمْ لَا يُشْرِكُونَ و كساني كه آنان به پروردگارشان كفر نميورزند.
وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوا وَّقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلَى رَبِّهِمْ رَاجِعُونَ و كساني كه آنچه را بايد [در راه خدا] بدهند، ميدهند، در حالي كه دلهايشان ترسان و هراسان است از اينكه به سوي پروردگارشان باز خواهند گشت.
أُوْلَئِكَ يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَهُمْ لَهَا سَابِقُونَ چنين كساني براي انجام خوبيها ميشتابند و در انجام آن پيشتازند.
وَلَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَلَدَيْنَا كِتَابٌ يَنطِقُ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ و هيچ كس را مگر به اندازة توانش تكليف نميكنيم و نزد ما كتابي است كه به حق سخن ميگويد، و هيچ ظلم و ستمي بديشان نميشود.
وقتي خداوند از كساني كه سخن به ميان آورد كه هم گناه كرده و هم احساس ايمني ميكنند و گمان ميبرند نعماتي كه خداوند در دنيا به آنها ارزاني داده است دليلي بر خوبي و برتري آنهاست، از كساني ياد كرد كه هم نيكوكاري مينمايند و هم از پروردگارشان ميترسند. پس فرمود: إنََّ الَّذِينَ هُم مِّنْ خَشْيَةِ رَبِّهِم مُّشْفِقُونَ بيگمان آنان كه از خوف خدا هراسانند. يعني دلهايشان از ترس پروردگارشان هراسان بوده و ميترسند كه خداوند با آنها طبق عدالت خويش رفتار نمايد، و آنگاه هيچ نيكي برايشان باقي نماند، و نسبت به خويش بدبين هستند كه مبادا نتوانسته باشند حق خداوند را ادا نموده باشند. و ميترسند كه مبادا ايمانشان از بين برود، و چون پروردگارشان را ميشناشند و ميدانند كه تا چه حد او سزاوار بزرگداشت ميباشد از او ميهراسند و خوف و ترس آنها باعث ميشود تا از گناهان دست بردارند و در انجام واجبات كوتاهي نورزند.
وَالَّذِينَ هُم بِآيَاتِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ و كساني كه به آيات پروردگارشان ايمان ميآورند. يعني هر گاه آيات خداوند بر آنها خوانده شود ايمانشان افزوده ميشود. و نيز در آيات قرآني ميانديشند و در آن تدبير مينمايند، پس مفاهيم قرآن و شكوه و انجام آن برايشان روشن ميگردد، و آنچه قرآن به آن فرا ميخواند از قبيل شناخت خدا و ترس از او و اميد داشتن به او برايشان معلوم ميگردد، در نتيجه به درجاتي از ايمان ميرسند كه نميتوانند به زبان آن را تعبير نمايند. و نيز در آيات آفاق تدبر مينمايند و ميانديشند، چنانكه فرموده است: بيگمان در آفريشن آسمانها و زمين و در گردش شب و روز براي خردمندان نشانهها است.
وَالَّذِينَ هُم بِرَبِّهِمْ لَا يُشْرِكُونَ و كساني كه براي پروردگار خود انباز و شريك قرار نميدهند. يعني نه مرتكب شرك جلي و آشكار ميشوند مانند به خدايي گرفتن غير الله كه آن را به فرياد بخوانند، و به آن اميد داشته باشند، و نه مرتكب شرك خفي ميشوند از قبيل ريا و امثال آن. آنها گفتهها و كارها و ساير حالاتشان را مخلصانه براي خدا انجام ميدهند.
وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوا و كساني كه [از طرف خود] عطا ميكنند [و ميبخشند] آنچه را كه به دادن آن دستور داده شدهاند، و هر آنچه را كه در توان دارند از قبيل نماز و زكات و حج و صدقه و غيره انجام ميدهند.
وَّقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ با وجود اين دلهايشان ترسان و هراسان است، أَنَّهُمْ إِلَى رَبِّهِمْ رَاجِعُونَ و از اين كه اعماشان پيش خدا ميرود و در پيشگاه او ميايستند، ميترسند كه مبادا اعمالشان آنها را از عذاب خدا نجات ندهد، چون آنها پروردگارشان را ميشناسند و ميدانند او سزاوار انواع عبادتهاست.
أُوْلَئِكَ يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ چنين كساني در انجام كارهاي خوب با يكديگر مسابقه ميدهند و هدفشان اين است كارهايي انجام دهند كه آنان را به خدا نزديك نمايد. و به اموري مشغول ميشوند كه آنها را از عذاب خداوند نجات دهد، پس هر گاه چيز خوبي را بشنوند و يا فرصت انجام آن برايشان مهيا شود فرصت را غنيمت شمرده وشتابان آن را انجام ميدهند. آنها به اوليا و برگزيدگان خدا كه در اطرافشان هستند نگاه كرده و ميبينند كه در انجام هر كار خوبي ميشتابند، و در نزديك شدن به پروردگارشان با يكديگر به رقابت ميپردازند. اينان نيز با آنها به رقابت ميپردازند. و از آنجا كه هر مسابقه دهندهاي گاهي به خاطر تلاش و آمادگياش  پيشي ميگيرد، و گاهي به سبب كوتاهياش باز ميماند، خداوند متعال خبر داده است كه اينها همواره از نوع سابقين و پيشتازان هستند.
وَهُمْ لَهَا سَابِقُونَ و آنهايي در انجام كارهاي خوب پيشتازند، و به اوج خوبيها رسيدهاند. آنها گر چه با نسلهاي مخلص نخستين مسابقه دادهاند. اما با وجود اين خداوند آنها را خوشبخت و پيشتاز گردانده است. وقتي كه پيشي گرفتن آنها بر يكديگر در انجام كارهاي خوب را بيان كرد، شايد كسي گمان برد كه آنچه از آنها و از ديگران خواسته شده امري است كه از توانايي ما انسانهاي امروزه خارج و يا مشكل است. بنابراين خداوند متعال فرموده است: وَلَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا و هيچ كس را مگر به اندازة توانش مكلف نميكنيم. يعني به اندازهاي كه توانايياش بيشتر از آن است، و رحمت و حكمت الهي چنين است كه انسان را به چيزهايي مكلف نمايد كه توانايي و قدرتش آن را به طور كامل قرار گيرد، و چنين نمود تا راه رسيدن به او نزديك، و همواره جاده و راه كساني كه راه او را در پيش ميگيرند آباد و پر راهرو باشد. وَلَدَيْنَا كِتَابٌ يَنطِقُ بِالْحَقِّ و نزد ما كتابي است كه به حق سخن ميگويد، و آن كتاب نخستين يعني «لوح المحفوظ» است كه هر چيزي در آن ثبت و ضبط گرديده و هر آنچه صورت ميپذيرد مطابق آنچه در آن نوشته شده است انجام ميشود. وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ و بر آنان هيچ ظلم و ستمي نميشود. يعني از نيكيهايشان كاسته نشده و به عقوبت و عذاب نافرمانيهايشان افزوده نميگردد.بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِّنْ هَذَا وَلَهُمْ أَعْمَالٌ مِن دُونِ ذَلِكَ هُمْ لَهَا عَامِلُونَ  بلكه دلهايشان غافل از اين [قرآن] است، و آنان غير از اين [كار زشت] كارهاي زشت ديگري دارند كه انجامش ميدهند.
حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِم بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ [در اين حالت] سران خوشگذران ايشان را به عذاب گرفتار ميكنيم، پس نا